Hoe stem je de taalontwikkeling Nederlands in het team af?
Taalbeleid is een structurele en strategische poging van een schoolteam om de onderwijspraktijk aan te passen aan de taalleerbehoeften van de leerlingen met het oog op het bevorderen van hun algehele ontwikkeling en het verbeteren van hun onderwijsresultaten. (Van den Branden, 2010)
Talenbeleid voeren is een complex proces dat vertrekt vanuit het geloof in groeikansen van lerenden en leraren. Het doel van het voeren van een talenbeleid zijn persoonlijke groei, schoolsucces en maatschappelijk functioneren voor alle lerenden.
Talenbeleid wordt aangedreven door verschillende inhouden, zoals taalonderwijs, omgaan met meertaligheid, vreemde talen talensensibilisering, taalinitiatie, Nederlands als onderwijstaal, taalgericht onderwijs, taal in de interne en externe communicatie.
Meer info over talenbeleid vind je op de niveau-overschrijdende themapagina Talenbeleid.
Een talig speelplaatsbeleid is een voorbeeld van hoe een talig onderwijsarrangement op schoolniveau vorm kan krijgen en dus van een talenbeleid.
Er is veel aandacht voor het leesbeleid op scholen. We vinden het heel belangrijk dat scholen evidence-informed aan de slag gaan rond begrijpend lezen. Recent werden interessante rapporten uitgebracht door verschillende organisaties:
Aangezien werken aan begrijpend lezen een complex gegeven is, kan dat niet enkel de taak zijn voor een individuele leraar en zijn klas (maar ook daarvoor vind je hier houvast). Als je écht de ambitie hebt om het begrijpend leesniveau van leerlingen op te tillen naar een niveau dat leerlingen in staat stelt om goed te functioneren op school en in de maatschappij, is een gezamenlijke aandacht voor begrijpend lezen aan de orde. Met andere woorden: tijd voor een leesbeleid.
Functionaliteit, interactie, transfer, strategie-instructie en leesmotivatie zijn belangrijke sleutels voor begrijpend lezen. Leesmotivatie is bij uitstek een belangrijk aspect van een krachtig leesbeleid. Voor deze pijler werken wij nauw samen met Iedereen Leest.
In het artikel 'leesbeleid voeren op jouw school' lees je meer informatie over hoe je recente wetenschappelijke inzichten over begrijpend lezen kunt omzetten in een schooleigen leesbeleid. In het document 'leesbeleid in onze organisatie' vind je de acties en de engagementen die Katholiek Onderwijs Vlaanderen opneemt in verband met begrijpend lezen.
De website Rijke Teksten | Taalunie bevat niet verarmde, inspirerende teksten, met rijke taal: zowel zakelijke teksten als fictie, geordend op thema, leeftijd (6 tot 18 jaar), genre, teksttype om zowel de lessen Nederlands als andere lessen mee te verrijken. Er wordt stilgestaan bij wat rijke teksten zijn, dat je best een grote variatie aanreikt en waarom rijke teksten zo belangrijk zijn. De website wordt nog steeds aangevuld.
Katholiek Onderwijs Vlaanderen streeft ernaar dat alle leerlingen in een veeltalige maatschappij meertalig kunnen functioneren. Sommige leerlingen krijgen al een stevige meertalige bagage mee van thuis, andere maken vooral op school kennis met vreemde talen. Alle voorkennis van leerlingen kan worden ingezet om hun meertaligheid uit te breiden.
Individuen worden meertalig genoemd als ze de competentie hebben om meer dan één taal te begrijpen en produceren (dat kan op verschillende niveaus, dus niet alle talen hoeven even sterk verworven te zijn), of als zij van meer talen geregeld gebruikmaken. (Van den Branden, 2010)
Het basisonderwijs heeft een belangrijke rol in de realisatie van het levenslang leren van talen. Op jonge leeftijd ontwikkelen kinderen gemakkelijk een positieve attitude ten opzichte van andere talen en andere culturen, een attitude die ook de basis vormt voor het leren van talen op latere leeftijd.
Het leerplan Zin in leren! Zin in leven! ondersteunt leraren om leerlingen tot meertalige burgers te laten opgroeien en in een veeltalige maatschappij te leren functioneren. Dat maken we duidelijk in het ordeningskader door:
Meer informatie over taalonderwijs Frans en taalinitiatie vind je op de themapagina 'taalonderwijs Frans'.
Anderstalige nieuwkomers starten vanuit heel verschillende beginsituaties in het Nederlandstalig onderwijs. Ze verschillen onder meer in leeftijd, schoolervaring, geletterdheid, kennis van andere talen en beheersing van het Nederlands.
Vanaf schooljaar 2026-2027 is een leerling volgens het decreet een anderstalige nieuwkomer wanneer die aan alle volgende voorwaarden voldoet:
In Op.stap, leerroutes voor iedereen vind je binnen de discipline Nederlands en communicatie de A-route voor anderstalige nieuwkomers. De A-route is bedoeld voor de leerlingen die beantwoorden aan de omschrijving van anderstalige nieuwkomer hierboven. Voor andere leerlingen, waaronder kleuters, vormen de gemeenschappelijke doelen (G-routedoelen) het uitgangspunt.
Anderstalige nieuwkomers vormen geen homogene groep. Een leerling kan bijvoorbeeld al jarenlang onderwijs hebben gevolgd en geletterd zijn in een alfabetisch schrift, terwijl een andere leerling weinig of geen schoolervaring heeft en nog niet geletterd is. Ook leeftijd, voorkennis, thuistaal en beheersing van het Nederlands verschillen sterk. Daarom vertrek je steeds vanuit de beeldvorming van de individuele leerling.
De A-routedoelen vormen geen vast traject dat elke leerling volledig en in dezelfde volgorde moet doorlopen. Vanuit de beeldvorming bepaalt de school welke doelen op dat moment relevant zijn. Sommige leerlingen kunnen voor bepaalde doelen meteen werken aan de gemeenschappelijke doelen (G-routedoelen), terwijl ze voor andere doelen tijdelijk nood hebben aan A-routedoelen.
De gemeenschappelijke doelen blijven richtinggevend. De A-routedoelen ondersteunen de leerling om zo snel als haalbaar aan te sluiten bij de gemeenschappelijke doelen. Hoge verwachtingen vormen daarbij het uitgangspunt, met haalbare tussenstappen vanuit de beginsituatie van de leerling.
De A-routedoelen hebben uitsluitend betrekking op de discipline Nederlands en communicatie. Ze bepalen dus niet het volledige onderwijsaanbod voor de anderstalige nieuwkomer.
De A-route sluit aan bij de taalheldwerking binnen het project Ieder kind taalheld. Daar vind je meer informatie en ondersteuning voor het vormgeven van een taalheldtraject voor anderstalige nieuwkomers.
Anderstalige nieuwkomers nemen zoveel mogelijk deel aan het onderwijs in de klas. Kwaliteitsvol onderwijs, effectieve didactiek en sterk klasmanagement vormen daarbij het uitgangspunt.
Vanuit de beginsituatie van de leerling bepaalt de leraar welke ondersteuning nodig is om deelname aan de leerinhouden en activiteiten mogelijk te maken. Die ondersteuning is doelgericht, sluit aan bij wat de leerling nodig heeft en wordt waar mogelijk geleidelijk afgebouwd.
Via dit interactieve schema ontdek je hoe je specifiek voor de anderstalige nieuwkomer kunt ondersteunen en differentiëren.
In het praktijkvoorbeeld Informatie opzoeken lees je hoe je dat kunt doen voor begrijpend lezen.
De komst van een anderstalige nieuwkomer in je klas brengt heel wat vragen met zich mee. De publicatie Zin in leren! Zin in leven! met anderstalige nieuwkomers (Zill met AN) bevat achtergrondinformatie en praktische handvatten voor het begeleiden van anderstalige nieuwkomers.
De bundel werd ontwikkeld bij het leerplan Zin in leren! Zin in leven! en kan nog gebruikt worden als aanvullende inspiratie voor de onderwijspraktijk. Voor de keuze van leerplandoelen vertrek je van het nieuwe leerplan Op.stap en, waar van toepassing, van de A-route voor anderstalige nieuwkomers.
Binnen het ontwikkelveld taalontwikkeling vind je alternatieve leerlijnen voor anderstalige nieuwkomers. Dat zijn leerlijnen die je kan inzetten voor anderstalige leerlingen die net aankomen in je school, voor leerlingen in een klas voor anderstalige nieuwkomers of voor gewezen anderstalige nieuwkomers. Natuurlijk is het de bedoeling dat je, zodra het kan, overschakelt naar de ontwikkelstappen in de gewone leerlijnen. Sommige leerlingen zullen zelfs vanaf hun start in het Nederlandstalig onderwijs voor een aantal leerlijnen onmiddellijk de gewone leerlijnen van de rest van de klas kunnen volgen.
Een voorbeeld van een dergelijke leerlijn vind je bij 'een mondelinge boodschap overbrengen'. Je klikt daarvoor op 'toon AN-leerlijn'.
Leerlingen verschillen in taalvaardigheid. Bij sommige leerlingen wordt dat verschil ten dele verklaard door de anders- of meertaligheid . Differentiatie speelt nergens zo veel als in taalonderwijs.
Voor bepaalde cursorische onderdelen in de taalontwikkeling kan een meerlagige ondersteuningsaanpak nuttig zijn: bijvoorbeeld voor vlot lezen, begrijpend lezen en spelling.
Veel leermiddelen dragen een achterliggende visie en aanpak uit en zijn dus een onderwijsarrangement op zichzelf. Denk maar aan leraren die via allerlei fora recepten en materialen met elkaar delen, of aan de beschikbare materialen op de educatieve markt. Sommige leermiddelen zijn zo ontworpen dat ze meerdere onderwijsarrangementen suggereren en dat de leraar deze vooraf bedachte onderwijsarrangementen vormgeeft op een manier die past bij zijn specifieke leerlingen en context. Dit is typisch het geval met een methode. De generieke doelen en/of de ontwikkelstappen die in de focus staan, zijn door de makers van dergelijke leermiddelen (gedeeltelijk) vastgelegd.
Leermiddelen kunnen in het kader van Zin in leren! Zin in leven! nooit een doel op zich vormen. Leermiddelen in de vorm van methodes kun je wel inzetten als hulpmiddel, als je de uitgangspunten van het leerplan (onder andere ruimte geven aan inbreng van leerlingen, ervaringskansen inschatten …) tenminste bewaakt.
