Internationale verdragen hebben een impact op de wetgeving van de landen die deze verdragen ondertekenen en ratificeren – dit wil zeggen dat ze beloven hun eigen wetgeving aan te passen in overeenstemming met de ondertekende verdragen. We geven hier een kort overzicht van de internationale verdragen ter bescherming en bevordering van mensenrechten met een specifieke focus op inclusie en gelijkheid van personen met een beperking. We plaatsen ze in een tijdlijn:
De tijdlijn start met de invoering van de wet op de leerplicht en gaat tot het K.B. dat de GON-begeleiding van leerlingen met een beperking in het gewoon onderwijs regelde. De vermelding in het blauwe kadertje verwijst naar een internationaal verdrag.
Sinds de jaren 2000 wordt er in Vlaanderen meer ingezet op inclusief onderwijs, waarbij leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften zoveel mogelijk les volgen in het gewoon onderwijs, met ondersteuning en redelijke aanpassingen. Een mijlpaal voor meer inclusief onderwijs in Vlaanderen was het M-decreet, voluit: Decreet betreffende maatregelen voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften, in werking getreden op 1 september 2015. Het M-decreet kende een lange aanloopperiode. Het decreet leerlingenbegeleiding en decreet leersteun dat na het M-decreet volgde, betekenden een nieuwe stap richting meer inclusief onderwijs. Met het advies van de onafhankelijke commissie inclusief onderwijs, opgeleverd in de zomer van 2024, en de visienota ‘stappenplan richting een inclusiever onderwijs’ van minister Demir, april 2025, zet Vlaanderen verdere stappen naar een inclusief onderwijssysteem in 2040.
In 1998 publiceerde de Vlaamse Onderwijsraad haar advies over inclusief onderwijs. In 2002 volgde de discussienota ‘Maatwerk in samenspraak’ van de toenmalige minister van onderwijs. In 2003-2004 werd naast het GON ook ION-begeleiding ingevoerd voor leerlingen met een verstandelijke beperking in het gewoon onderwijs. Ondersteuning kwam vanuit het buitengewoon onderwijs. In 2007 was er de conceptnota leerzorg met een voorstel tot hervorming van de types van buitengewoon onderwijs in clusters en het invoeren van leerzorgniveaus waarvoor een zorgzwaarte-inschaling vereist was. Er was geen politiek en maatschappelijk draagvlak om het leerzorgkader in te voeren. In 2012 volgde dan het DAM-decreet, decreet betreffende dringende en andere maatregelen voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften. Een jaar later was er het BNM-decreet, decreet betreffende belangrijke en noodzakelijke maatregelen voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften.
In de zomer van 2024 leverde de onafhankelijke commissie inclusief onderwijs haar advies af met als titel: ‘Naar scholen voor iedereen’. Het bevat een plan met een tijdspad van 15 jaar om te evolueren naar één inclusief onderwijssysteem in 2040. Goed onderwijs is per definitie inclusief onderwijs. Het einddoel is dat elke leerling in een school naar keuze, liefst in de buurt, les kan volgen. Dat elke leerling maximaal kan participeren aan lessen en activiteiten, samen met leeftijdsgenoten. Drie leidinggevende principes worden vooropgesteld:
Het advies bevat 8 krachtlijnen
Via pioniersscholen wil de Commissie in een eerste tijdsperiode van vijf jaar, de voorbereidingsfase, nieuwe organisatiemodellen en vormen van samenwerking uitproberen tussen gewoon en buitengewoon onderwijs en leersteuncentra, randvoorwaarden en drempels onderzoeken. In de volgende vijf jaar, de overgangsfase, wil men lessen uit de praktijk vertalen naar beleid en regelgeving. In de laatste vijf jaar, de implementatiefase, gaan alle scholen aan de slag op basis van de aangepaste regelgeving.
Minister Demir bevestigt in haar visienota betreffende stappenplan richting een inclusiever onderwijs het tijdspad en het werken met pioniersscholen. Er is ook een commissie voor attesteringen die de types van buitengewoon onderwijs kritisch bekijkt en een eerste verkenning zal doen voor zorgzwaartebepaling. Op basis van het advies van de commissie inclusief onderwijs en het rapport van het Rekenhof over toegang en uitstroom buitengewoon onderwijs is er een consultatienota. .De consultatienota voegde 1 krachtlijn toe en heeft 2 van de 8 krachtlijnen van het advies van de commissie inclusief onderwijs geherformuleerd.
Hierover zal een Staten-Generaal advies geven in maart 2026. Ook wordt hierover advies gevraagd aan de Vlaamse Onderwijsraad, NOOZO (Niets over ons zonder ons, Vlaamse adviesraad personen met een handicap), en de Vlaamse Raad Welzijn, volksgezondheid en gezin. Hierna volgt een strategienota voor het Vlaams Parlement.
Katholiek Onderwijs Vlaanderen kiest er bewust voor om samen met scholen, besturen en partners te bouwen aan kwaliteitsvol, zorgbreed en kansenrijk onderwijs, met de horizon van een inclusief onderwijssysteem tegen 2040. Meer info vind je op de pro-site bij ‘Scholen voor iedereen’ en ons vademecum voor zorgbreed en kansenrijk onderwijs. Het pedagogisch credo van Katholiek Onderwijs Vlaanderen drukt geloof uit in de mogelijkheden van elk kind en stelt het leerrecht van elke leerling binnen scholen voor iedereen centraal. Wij kijken naar de horizon. Wij geloven dat onderwijs de wereld kan veranderen.
