Als schoolteam werk maken van duurzame, interprofessionele samenwerking? Dan begin je met bewust kiezen voor dialoog, gedeeld leiderschap en gedeelde acties. Want samen school maken is sterker school maken. Het referentiekader onderwijskwaliteit, het referentiekader kwaliteitsvolle leersteun, het decreet leerlingenbegeleiding...ze wijzen ons allemaal op het belang van samenwerking, samen kom je verder.
In het partnerschapsmodel staat samenwerken met alle betrokken partners op basis van verschillende voorkennis en deskundigheid voorop. Het betekent dat ook de ervaringsdeskundigheid van ouders en leerling een belangrijke plaats innemen. Er wordt dus niet alleen gekeken naar professionele kennis. De gelijkwaardigheid van elke partner wordt niet in vraag gesteld maar is een evidentie, iedereen draagt bij. Soms is het wel even wennen aan het werken vanuit een breder team met verschillende kennis en verschillende verwachtingen. Dit kan alleen vanuit een basisrespect voor elkaar en geloof in de meerwaarde van elke partner. Ontwikkelen van inclusief onderwijs vraagt dat er elke keer opnieuw gezocht wordt naar oplossingen voor context gebonden vraagstukken. Dit betekent dat er vaak gewerkt wordt vanuit een niet weten omdat pasklare antwoorden vaak niet voorhanden zijn. Binnen het partnerschap is het dan ook belangrijk dat elke partner zich engageert in het samen zoeken En of the box denken. We citeren uit het onderzoek van Kathleen Mortier : ‘Op deze manier worden unieke oplossingen gevonden die inspelen op de noden van het kind en de noden van de omgeving wetende dat er meer dan één oplossing is en dat educatieve vraagstukken voortdurend evolueren. Het feit dat het antwoord niet pasklaar is maar nog moet gezocht worden brengt een onzekerheid met zich mee. Volgens Moss (2009) is het werken met onzekerheid een belangrijke kwaliteit omdat ze garant staat voor de verandering die nodig is binnen educatieve contexten waar veel diversiteit aanwezig is. Dit veronderstelt dat mensen in ondersteuningsteams elkaar kennen, elkaar vertrouwen en een gezamenlijk begrip ontwikkelen van wat noden en mogelijke oplossingen zijn. Volgens Laluvein (2010) zijn dit de voorwaarden om onbewuste kennis bij mensen naar boven te brengen. Kennis ontwikkelen in partnerschappen vraagt competenties van leerkrachten en ondersteuners die te maken hebben met interactievaardigheden, creativiteit en een open houding’.
In de huidige Vlaamse context denken we hierbij aan de volgende partners in en buiten de school:
Sterke leerlingenbegeleiding vraagt samenwerking. In een diverse en complexe onderwijsrealiteit volstaat het niet dat professionals naast elkaar werken. Wat nodig is, is échte (UCLL Research en Expertise Hogeschool, sd): verschillende experten die hun kennis en krachten bundelen, vanuit een gedeelde visie en verantwoordelijkheid.
Interprofessioneel samenwerken betekent dat leerkrachten, ondersteuners, zorgcoördinatoren, directieleden, ouders/ leerlingen, CLB-medewerkers en andere partners samen plannen, uitvoeren én evalueren. Niet vanuit ieders aparte vakgebied, maar als één lerend netwerk dat werkt aan inclusie, gelijke kansen en kwaliteitsvol onderwijs voor álle leerlingen. Sara Nijs omschrijft interprofessioneel samenwerken als een continu en interpersoonlijk proces, met gemeenschappelijke verantwoordelijkheid, complementariteit van kennis, vaardigheden en ervaring en gelijkwaardigheid en erkennen van elkaars expertise om te komen tot een gedeelde visie en beleid.
UCLL omschrijft interprofessioneel samenwerken als volgt – we plaatsen dit naast een definitie van multidisciplinair samenwerken:
Multidisciplinair samenwerken Interprofessioneel samenwerken
Professionals uit verschillende disciplines werken samen aan een casus, maar behouden daarbij hun eigen aanpak, jargon en logica. Scheiding van taken, niet altijd een collectief doel.Samenwerking tussen professionals met uiteenlopende expertise, waarbij een innovatieve aanpak wordt ontwikkeld vanuit een gemeenschappelijke visie die aansluit bij de belangen van de doelgroep.
Onderzoek en praktijk tonen aan: als we echt samenwerken, kunnen we meer, beter en duurzamer ondersteunen.
Goede interprofessionele samenwerking steunt op vier pijlers:
Middelen om samenwerken te bevorderen.
Het COPS-model (Community of Practice Supports) (Mortier & Verstraete, COMMUNITIES OF PRACTICE Verbindend samenwerken om inclsuief onderwijs te realiseren.) is een krachtig samenwerkingsmodel dat ouders, leerkrachten en ondersteuners samenbrengt rond de ondersteuning van een kind met specifieke noden in een gewone klas. Centraal staat het idee dat duurzame en effectieve ondersteuning ontstaat in partnerschap, niet via top-down expertise.
Meer info kan je lezen bij I CO-COPE (UCLL Hogeschool Research & Expertise, 2026)
COPS maakt van ondersteuning een gedeeld proces in plaats van een zorg van buitenaf. Het creëert verbondenheid, verhoogt de betrokkenheid van het hele team en zet de deur open naar écht inclusief onderwijs. Mortier, K. (2011). (Mortier , Het creëren van ondersteuning voor kinderen met een beperking in klassen van het regulier onderwijs: van een expertmodel naar een partnerschapsmodel., 2011)
In het buitengewoon onderwijs, in leersteuncentra en in het gewoon onderwijs voor leerlingen met een GC-, IAC- of OV4-verslag die leersteun ontvangen, is handelingsplanmatig werken (HPW) decretaal verplicht. Omdat planmatig werken altijd belangrijk is, adviseert Katholiek Onderwijs Vlaanderen om ook in het gewoon onderwijs vanaf de fase van verhoogde zorg handelingsplanmatig te werken. HPW krijgt vorm in een continu proces van 5 fasen dat we in een lemniscaat weergeven.
Binnen dit proces staan de 7 principes van HGW uiteraard centraal.
Het proces van handelingsplanmatig werken moet resulteren in afspraken die de praktijk ondersteunen. Hierbij zijn soberheid en doelgerichtheid uitermate belangrijk.
