Aan de slag in de klas en op school

Hoe creëer je een krachtige leeromgeving voor jonge kinderen? Op welke manier zet je een schoolbeleid voor het jonge kind op touw?

Het jonge kind als (w)onderzoeker

sla link op in klembord

Kopieer

Van nature hebben jonge kinderen een onderzoekende en explorerende houding. Begeleid exploreren en beleven is de ervaringskans bij uitstek waarin je de nieuwsgierigheid en verwondering kunt prikkelen. Deze exploratiedrang wordt bevestigd in de leeruitkomst voor het ontwikkelveld Oriëntatie op de wereld: ‘Ik ben nieuwsgierig naar de wereld waarin ik leef. Ik exploreer mijn omgeving en verwerf inzicht in de wereld in al zijn dimensies’ en in de leeruitkomst bij IVoc ‘Ik ben nieuwsgierig en kritisch. Ik wil en kan de wereld rondom mij onderzoeken.’ Jonge kinderen zetten hun hele lichaam en alle zintuigen in bij het ontdekken van de wereld.

Een sterke voeling met de eigen beleving maakt dat kinderen vaak vol verwondering en bewondering in de wereld staan. Met een grote spontaniteit stellen jonge kinderen héél veel vragen, waaronder ook levensvragen. We staan samen met jonge kinderen stil bij deze levensvragen. Het biedt je als leraar kansen om te '(w)onder-wijzen'.

Hoe slagen we er in om ...

  • bij onszelf die nieuwsgierige en onderzoekende houding te cultiveren?
  • open en prikkelende vragen te stellen:
    • Wat zou er gebeuren als …?
    • Stel je voor dat …?
    • Hoe kunnen we te weten komen dat …?
  • jonge kinderen rijke en gevarieerde ervaringskansen te bieden om al handelend concrete ervaringen op te doen?
  • een variatie aan materialen – gestructureerde en ongestructureerde materialen – aan te bieden in ontdekhoeken?
  • op het spoor te komen van wat kleuters al weten, wat hen interesseert, welke vragen ze zich stellen?
  • de ervaringskans begeleid exploreren en beleven te verbreden en te verdiepen in zelfstandig en geleid spelen en leren?

De kleuter speelt = de kleuter leert

sla link op in klembord

Kopieer

Jonge kinderen ontwikkelen zich en leren door te spelen. Spelen is hun manier om de wereld rondom hen te vatten en te leren kennen. Als je naar spelende kinderen kijkt, zie je dat ze heel actief en betrokken bezig zijn. Tijdens hun spel nemen kinderen sociale rollen (SErv4) op, ontdekken ze omgangsvormen (IKwn2), imiteren ze anderen (IKid3), gaan ze in interactie (SErv1) … 

Naarmate het spel van kinderen evolueert, willen ze de wereld van de volwassene nauwkeuriger weergeven en ontstaat de behoefte om culturele vaardigheden te integreren in hun spel: in het vliegtuig zijn de zitplaatsen genummerd, bij het winkelen neem je een boodschappenlijstje mee … Hoe eenvoudiger het spel, hoe eenvoudiger de taal en hoe complexer het spel wordt, hoe complexer de kennis, inzichten, vaardigheden en attitudes worden.

Als leraar weet je dat spel een hoge ontwikkelende waarde heeft en net daarom wil je erin betrokken worden.

Denk samen met je collega’s na welke krachtige basismaterialen je kunt inzetten om tegemoet te komen aan de spel en spelontwikkeling van de jonge kinderen op je school.

Hoe slagen we er in om ...

  • tijd te nemen om mee te spelen?
  • via spelontwikkeling de totale ontwikkeling van kleuters te stimuleren?
  • bij de opbouw van het basisaanbod in de hoeken af te stemmen op (spel)ontwikkeling en interesse bij jonge kinderen?
  • over de klasgroepen heen ons basisaanbod krachtig uit te bouwen?
  • te kiezen voor basishoeken als constructiehoek, water- en zandtafel, boekenhoek/mediahoek?
  • bij de inrichting van onze hoeken ruimte te geven aan inbreng van kinderen?
  • bij de inrichting van een leeftijdgemengde klasgroep ons aanbod af te stemmen op verschillen in ontwikkeling tussen kleuters?

Voorbeeld

sla link op in klembord

Kopieer

Het jonge kind heeft nood aan veiligheid en structuur

sla link op in klembord

Kopieer

Door een herkenbare structuur geven we kleuters een gevoel van veiligheid dat voor de ontwikkeling noodzakelijk is. Je kunt een duidelijke structuur aangeven door te zorgen dat kleuters begrijpen wat er in de klas gebeurt, bijvoorbeeld door activiteiten meerdere keren te herhalen. Herkenningspunten bieden is voor de jongste kleuters zeer belangrijk omdat ze zich in de klas nog onwennig voelen. Daarnaast kan een duidelijke structuur ook aangegeven worden door duidelijke regels en afspraken, samen met je kleuters, te maken en indien nodig te visualiseren. Bij de start van het schooljaar neem je voldoende tijd om samen met je kleuters deze nieuwe omgeving te verkennen. Je biedt hen houvast waardoor hun basisvertrouwen en emotioneel welbevinden versterkt worden.

In je dagelijkse werking zitten verschillende/diverse/meerdere routinemomenten. Een routinemoment is een terugkerende situatie die gekoppeld is aan een welbepaalde tijd en/of plaats op school. Bijvoorbeeld: voor iedere speeltijd worden jassen aangetrokken in de gang, op het eind van de dag worden de boekentassen gevuld met briefwisseling en/of liedjes- en versjesschriften, na het schilderen in de klas of het toiletbezoek wassen de jonge kinderen de handen.

Een routine zal pas echt een routine worden voor het jonge kind wanneer ze vertrouwd, herkenbaar en voorspelbaar worden. Je zorgt er dus voor dat tijdens deze routinemomenten de jonge kinderen in een veilige, vertrouwde sfeer vaardig worden in bepaalde handelingen die eigen zijn aan het routinemoment.

Belangrijk hierbij is dat jij als leraar een rijk taalaanbod voorziet waarbij jonge kinderen maximale spreekkansen krijgen en waarop jij gerichte feedback kan geven. In dit artikel vind je extra ondersteuning bij het uitwerken van routinemomenten.

De drie pijlers van taalgericht onderwijs bieden je handvatten om aan de slag te gaan met taal in je klas en op school.

Hoe slagen we er in om ...

  • te werken met een vast dagschema dat visueel voorgesteld en toegelicht wordt?
  • regelmatig terug te blikken en vooruit te blikken?
  • de indeling van de klas regelmatig toe te lichten?
  • telkens vijf minuten voor het opruimen de kleuters te verwittigen dat het einde van het spel in zicht is?
  • routinemomenten zo uit te bouwen dat kinderen deze zelfstandig kunnen uitvoeren?
  • voor voorspelbaarheid te zorgen?
  • voor de jongsten een afzonderlijke, overzichtelijke en veilige gekende ruimte te voorzien voor de speeltijd of de middagmaaltijd?
  • te werken met een klaspop, een vaste figuur die elke dag meemaakt wat kleuters meemaken?

Het jonge kind zelf aan het stuur

sla link op in klembord

Kopieer

Ook bij jonge kinderen streven we ernaar om situaties op een zelfstandige en verantwoordelijke wijze aan te pakken. We richten onze klas zo in dat materialen toegankelijk zijn voor jonge kinderen. Kinderen krijgen de kans om het verloop van de activiteit zelfstandig te bepalen en de problemen die ze daarbij tegenkomen, zelfstandig of met behulp van klasgenoten op te lossen.

Bij elk onderwijsarrangement denk je na over de passende ervaringskans. Je vraagt je af hoeveel sturing er nodig is om de vooropgestelde doelen na te streven. Je kiest voor geleid spelen en leren omdat je vermoedt dat kleuters jouw sturing nodig hebben tijdens het leerproces. Bij zelfstandig spelen en leren laat je de kleuter zijn eigen leerproces in handen nemen. Je kleuters geven zelf ook aan of ze een stappenplan of jouw begeleiding nodig hebben of wanneer ze zelfstandig aan een activiteit kunnen beginnen.

Het is van belang om kinderen te leren reflecteren over wat ze doen: kritisch reflecteren (IVoc4), vooruitblikken op wat ze gaan doen, plannen maken (IVzv3), nadenken over hun aanpak, op hun niveau filosoferen over de dingen die hen bezighouden. Zo ondervinden kinderen dat ze problemen kunnen oplossen (IVoc2 en IVzv4) en keuzes kunnen maken (IVzv1).

Zelfregulerend vermogen omvat ‘leren kiezen’ dat op zichzelf een belangrijke ontwikkelingswaarde heeft. Als kleuters zelf activiteiten kiezen, is de kans groter dat die aansluiten bij hun interesse en bij hun mogelijkheden. Kleuters kiezen normaal gezien activiteiten waar ze aan toe zijn. Omdat ze zelf hebben gekozen zal hun motivatie en betrokkenheid ook groter zijn. ‘Een keuze kunnen maken’ is nu eenmaal belangrijk, ook in het latere leven. ‘Activiteiten kiezen’ draagt dan ook bij tot ‘leren leren’ en tot ‘leren leven’. Het is zinvol om kleuters zelf hun activiteiten te laten kiezen.

Hoe slagen we er in om ...

  • een uitdagende omgeving te creëren waarin kinderen veel kansen krijgen tot het nemen van initiatief en verantwoordelijkheid?
  • passende sturing te geven binnen het geleid en zelfstandig spelen en leren van jonge kinderen?
  • kleuters te helpen groeien in zelfregulering?
  • met het team op een gelijkgerichte wijze het keuzeproces bij jonge kinderen te begeleiden?

Zorgen voor een warme transitie

sla link op in klembord

Kopieer

In Vlaanderen mag elke 2,5-jarige op vastgelegde dagen instappen in de kleuterschool. Nagenoeg alle kinderen doen dat. Die eerste stap kan best spannend zijn, zowel voor de ouders als voor het kind. Een goede start betekent veel voor de verdere schoolloopbaan van kinderen, niet in het minst voor kinderen uit kwetsbare gezinnen. Het loont de moeite samen met ouders te zorgen voor een vlotte en warme overgang.

In de bouwsteen onthaal-en-inschrijving en de bouwsteen ouders van het vademecum zorg en kansen vind je meer informatie die je op weg kan helpen om als team samen na te denken over je onthaalbeleid op school.

In het artikel Met veel zin voor leren en leven naar de kleuterschool vind je alvast een praktijkvoorbeeld.

Bij de overgang van kleuteronderwijs naar lager onderwijs zetten we in op een warme overgang. Op de themapagina Overgang kleuter-lager vind je onder andere meer informatie over de regelgeving in verband met de klassenraad overgang kleuter-lager.

Wil je als leraar en team kwaliteitsvolle kleuterparticipatie bevorderen? Hier vind je alvast nuttige informatie:

Hoe slagen we er in om …

  • het basisvertrouwen, dat een fundament is voor verdere groei, verder te verstevigen?
  • nieuwe peuters en kleuters aan de klas te laten wennen in aanwezigheid van een vertrouwde persoon?
  • veilige hoekjes te creëren waarin kleuters kinderen mogen wegkruipen?
  • jonge kinderen individueel te onthalen?
  • een goede informatiedoorstroming te realiseren tussen thuis en school?
  • elementen uit de thuiscontext te integreren in de klas?
  • BC te kiezen die nauw aansluiten bij de beleving van peuters?

Thematisch werken

sla link op in klembord

Kopieer

Als je door de ogen van je kleuters kijkt, kan je op het spoor komen van hun drijfveren en hun interesses. Dit kan aanleiding geven tot de keuze van een belangstellingscentrum of een bron van inspiratie zijn voor een themaloze periode.

Thematisch werken wil zeggen dat je een bepaalde inhoud (vanuit de kinderen, vanuit je context, vanuit jou als leraar of vanuit het leerplan) verbreedt, verdiept en verkent met de kinderen in je klas.

Een persoonlijke brainstorm maar ook met je collega’s en de kinderen in je klas helpt je op weg om onderliggende arrangementen te vinden die tegemoetkomen aan de doelen die je in de focus plaatst. Bij het opmaken van je planning zorg je voor voldoende witruimte waarbij je kunt meespelen en observeren.

Het leerplan Zin in leren! Zin in leren! daagt je uit om via een gevarieerd aanbod van betekenisvolle contexten aan de slag te gaan met jonge kinderen. Het schema voor een krachtige leeromgeving helpt je bij de opbouw van onderwijsarrangementen.

Het stappenplan voor het uitwerken van het RKG-aanbod binnen een onderwijsarrangement (BC/thema/project) heeft als doel het levensbeschouwelijk aanbod zo sterk mogelijk te ondersteunen van brainstorm tot evaluatie. Meer duiding bij het RKG-aanbod vind je op de Thomaswebsite.

Wil je weten hoe je speel- en leerzones kunt verrijken met godsdienst? Lees er meer over in onze publicatie Verbinden in alle hoeken!.

Contact

Veerle Boelen
pedagogisch begeleider
      0474 55 91 84
      Iris Bruneel
      pedagogisch begeleider
          0496 70 00 21
          An De Clerck
          pedagogisch begeleider
              0478 53 08 70
              Stijn De Milde
              pedagogisch begeleider
                  Mia Ragoen
                  pedagogisch begeleider
                      0486 55 72 45
                      Sofie Talpe
                      pedagogisch begeleider
                          0495 69 25 58
                          Liselot Teirlinck
                          pedagogisch begeleider
                              Else Van Der Sypt
                              pedagogisch begeleider
                                  0477 96 87 44
                                  Lisbet Van Dyck
                                  pedagogisch begeleider
                                      ×
                                      Kijkt als...
                                      Niveau
                                      Regio