De voorbije weken werden we in de media geconfronteerd met heftige en schokkende geweldincidenten waarbij jongeren betrokken waren (vb. de feiten in Anderlecht).
Jongeren en volwassenen kregen daarbij mogelijks schokkende beelden te zien van geweld en ernstige verwondingen. Deze nieuwsberichten komen hard binnen bij zowel leerlingen, die vaak zonder context beelden meekrijgen op TikTok, Instagram of Snapchat en daardoor angstig of onzeker kunnen worden; als bij leerkrachten en schoolteams, die werken met jongeren in complexe stedelijke en maatschappelijke contexten en hierdoor ongerustheid of handelingsverlegenheid kunnen ervaren.
Bovendien werd er geregeld verwezen naar onderwijs als actor in de aanpak en preventie van dit soort incidenten.
We bieden graag houvast om op een doordachte, verbindende en realistische manier als school met deze gebeurtenissen om te gaan; zodat je als school rust en perspectief kan bieden en kan inzetten op het creëren van veilige leeromgevingen.
Incidenten zoals deze geven gemakkelijk het gevoel dat criminaliteit escaleert. Cijfers tonen een genuanceerder beeld. Breng deze als professional binnen in de gesprekken met ouders en leerlingen zonder dat je hun emoties uit het oog verliest.
De meest recente veiligheidsbeleving in Vlaanderen (2025) laat zien dat driekwart van de inwoners zich zelden of nooit onveilig voelt in de buurt. De analyses van Johan Declerck (KUL) benadrukken dat perceptie van onveiligheid vaak stijgt, terwijl objectieve cijfers niet dezelfde stijging tonen. Recente publicaties van het Vlaams Vredesinstituut bevestigen dat geweldsincidenten in de samenleving vaak mediagevoelig zijn, maar statistisch niet de norm vormen.
Leerlingen verwerven nieuws steeds meer via sociale media. Beelden circuleren razendsnel, vaak zonder duiding. Méér dan ooit is het van belang dat je investeert in kritisch denken, factchecking en het herkennen van ontwrichtende emoties die beelden kunnen oproepen.
Het is belangrijk om met leerlingen te praten over:
-wat ze hebben gezien
-hoe ze zich daarbij voelen
-of ze weten wat feitelijk klopt en wat niet.
School en Veiligheid NL – Sociale media: duiding over sociale media, schoolcontext en risico's voor beeldvorming en identiteit.
NJI – Sociale media en identiteitsontwikkeling: hoe sociale media bijdragen aan identiteitsvorming bij jongeren.
Creëer als directeur, als leerlingenbegeleider of als leraar ruimte voor gesprek, en zet daarmee in op een open school- en klascultuur waarin emoties bespreekbaar zijn. Normaliseer angst, boosheid of verwarring: dat zijn normale reacties en peil naar behoeften. Emoties aanvaard je voor wat ze zijn, met behoeften kan je aan de slag.
Ook teamleden hebben nood aan duiding en uitwisseling. Handelingsverlegenheid bij uitzonderlijke situaties is normaal, en net daarom is ook hier gesprekstijd en afstemming noodzakelijk. Zet in op het creëren van een steunnetwerk in je school.
Hoe effectiever je als team emoties kan reguleren en hoe krachtdadiger je als team met uitdagingen situaties kan omgaan, hoe groter het regulerend effect op je leerlingen.
Preventie binnen de school: een veilig en verbindend school- en klasklimaat
Een veilig warm-streng schoolklimaat vormt de sterkste beschermende factor tegen zowel angstreacties, groepsdruk als risicogedrag.
Onderzoek toont aan dat een sterke sense of belonging (ervaren erbij horen) beschermend werkt tegen risicogedrag, schooluitval en polarisatie. Jongeren die zich gezien voelen door hun school:
Een verbindend schoolklimaat steunt op:
Concrete tips bij uitzonderlijke en of uitdagende situaties
Een stevig netwerk is essentieel:
Focus op een gezamenlijke verantwoordelijkheid en vermijden van culpabilisering van jongeren, ouders of andere betrokkenen.
De kerntaak van de school is en blijft onderwijs, om dit te realiseren zet je in op een verbindend schoolklimaat, sterk klasmanagement en ga je preventief partnerschappen aan. Uiteraard moet je omwille van extreme situaties of specifieke situaties doorverwijzen naar en/of samenwerken met externe partners zoals de politie. Wees helder en geef tijdig aan wanneer je handelingsruimte overschreden wordt.
Wanneer overschrijdt iets de handelingsruimte van de school en is er bijvoorbeeld nood aan politionele tussenkomst: geweld tegen personen, wapenbezit, ernstige bedreigingen, criminele activiteiten…
Ingrijpende gebeurtenissen in de omgeving van een jongere spelen vaak een belangrijke rol in het proces dat leidt tot ernstig geweld of radicaler gedrag, ze kunnen dit proces versnellen.
Dit noemen we triggerfactoren. Er zijn tal van zo'n factoren, zoals problemen thuis of in de schoolloopbaan, een ervaring met discriminatie of een ingrijpende gebeurtenis in de samenleving.
Triggerfactoren zijn concrete gebeurtenissen die, vaak in combinatie met elkaar, de spreekwoordelijke emmer doen overlopen en die daarmee de stap naar geweld of radicalisering in gang kunnen zetten, versnellen (of vertragen), maar ook omkeren.
Natuurlijk is niet elke gebeurtenis meteen een trigger voor geweld, de meeste jongeren die dit proces doormaken plegen geen strafbare feiten. Deze gebeurtenissen vinden trouwens in het leven van veel jongeren plaats, veel hangt af van de impact van de gebeurtenis. Bijvoorbeeld hoe recent deze heeft plaatsgevonden of wanneer er sprake is van een combinatie van triggerfactoren.
Triggerfactoren zijn in te delen in drie niveaus:
De gebeurtenissen vinden dan plaats in de persoonlijke levenssfeer en zijn een persoonlijke ervaring. Met name de gebeurtenissen op dit niveau kunnen leiden tot andere vormen van zorgwekkend gedrag. Concreet kan het gaan over problemen thuis, confrontatie met dood of verlies, schooluitval, ervaringen met discriminatie of aanvaring met autoriteiten.
Waar de gebeurtenissen te maken hebben met groepen en sociale processen. Concreet kan het gaan over het doorbreken van sociale banden, connectie met groepen, of ontmoetingen met criminele, radicale personen, groepen of propaganda.
Waar de gebeurtenissen betrekking hebben op de Vlaamse, Belgische samenleving of het wereldtoneel. De gebeurtenissen op dit niveau kunnen impact hebben op het individu. Concreet kan dit gaan over gevoerd beleid of polariserend discours van beleidsmakers/politici die jongeren raken, militaire acties of aanslagen in een context waarmee de jongeren zich verbonden voelt, of simpelweg publieke oproepen tot geweld of actie.
El Hadioui beschrijft hoe jongeren verschillende "werelden" navigeren (thuis – straat – school), elk met eigen gedragslogica. Scholen die deze dynamiek begrijpen, kunnen beter aansluiten bij jongeren.
Aanbevelingen:
Voor ondersteuning of concrete vragen kan je contact opnemen met Katrien Bressers of Jurgen Viaene.
