Jeugdhulp maakt deel uit van het beleidsdomein Welzijn. Het gaat om alle vormen van hulp en ondersteuning voor minderjarigen en hun gezinnen die geconfronteerd worden met opgroei‑ of opvoedingsproblemen. Jeugdhulp kan vrijwillig verlopen, gemandateerd worden via een OCJ of VK, of als gerechtelijke maatregel worden opgelegd. Het Decreet Integrale Jeugdhulp vertrekt daarbij van zes krachtlijnen: vermaatschappelijking van de hulp, tijdige toegang tot hulp, continuïteit in ondersteuning, adequaat omgaan met verontrusting, crisisinterventie en participatie van jongeren en hun context. Deze krachtlijnen tonen dat jeugdhulp niet losstaat van onderwijs, maar bedoeld is om een breed ondersteunend netwerk te vormen waarin elk kind ergens terechtkan en waarin hulpbreuken zoveel mogelijk worden vermeden.
Binnen integrale jeugdhulp werken verschillende sectoren samen: jeugdhulp erkend en gesubsidieerd door het agentschap Opgroeien, het algemeen welzijnswerk (zoals CAW en JAC), de geestelijke gezondheidszorg (waaronder CGG), Kind en Gezin, het VAPH en de CLB’s. Dat deze sectoren elkaar aanvullen en elkaar nodig hebben, is niet alleen logisch maar ook formeel verankerd in het decreet. CLB’s hebben hierbij een bijzondere rol, omdat zij via onderwijs de meeste minderjarigen bereiken en noden vroegtijdig detecteren. Zo vormen ze een scharnier tussen onderwijs en jeugdhulp en zijn ze een cruciale partner voor scholen die op zoek zijn naar samenwerking en afstemming.
Binnen de jeugdhulp wordt een onderscheid gemaakt tussen rechtstreeks toegankelijke hulp en niet‑rechtstreeks toegankelijke hulp. Rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp is laagdrempelig en omvat onder andere hulp van CLB, CAW, Kind en Gezin, NAFT, 1 Gezin - 1 Plan, organisaties met rechtstreeks toegankelijk aanbod (erkend door ofwel het agentschap Opgroeien ofwel het VAPH[2]) of CGG. Deze ondersteuning is snel inzetbaar en vraagt geen formele toegang. Niet‑rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp omvat gespecialiseerde en vaak intensieve hulpvormen zoals residentiële begeleiding, vormen van pleegzorg of MFC, gespecialiseerde vormen van diagnostiek (bv. OBC, OOOC, COS, …). Toegang tot deze hulp loopt via de intersectorale toegangspoort, waarin het team indicatiestelling bepaalt welke hulp aangewezen is en het team jeugdhulpregie zoekt naar beschikbare plaatsen. CLB’s kunnen hierin optreden als multidisciplinair team en als contactpersoon‑aanmelder, die het gezin begeleidt van aanvraag tot effectieve opstart van zorg. Dit maakt hen een sleutelfiguur tussen onderwijs en gespecialiseerde hulp.
Binnen rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp kunnen scholen, via het CLB of rechtstreeks, rekenen op verschillende zorg- en welzijnsvoorzieningen voor laagdrempelige, niet-ingrijpende hulpvormen. Denk daarbij aan organisaties zoals:
Wanneer een situatie complexer wordt, kan onder andere door het CLB via de toegangspoort toegang worden gevraagd tot modules zoals contextbegeleiding, intensieve thuisbegeleiding, diagnostiek (binnen bijvoorbeeld OOOC of OBC) of residentiële opvang. Bij verontrusting kan overleg plaatsvinden met OCJ of VK en bij acute situaties kan het crisisnetwerk worden ingeschakeld. In al deze trajecten is afstemming met de school belangrijk om continuïteit en veiligheid te bewaren.
Bij acute situaties zoals geweld, suïcidaliteit of acute ontregeling in een gezin kan crisisjeugdhulp worden ingeschakeld. Dit netwerk omvat een permanent bereikbaar crisismeldpunt, mogelijkheden voor crisisinterventie, ambulante crisisbegeleiding en kortdurende crisisopvang. In dergelijke situaties kan het CLB aanmelden, maar ook magistraten en gezinnen kunnen dit, wanneer de nood hoog is. Crisisjeugdhulp wil uithuisplaatsing vermijden wanneer mogelijk, veiligheid herstellen en een snelle oriëntatie bieden naar een meer structurele oplossing.
