Leerlingen begeleiden bij studiekeuzes
Een goede studiekeuze vraagt tijd, inzicht en begeleiding. Jij helpt leerlingen om keuzevaardig te worden. Dat doe je niet alleen op scharniermomenten, maar doorheen hun hele schoolloopbaan. Het studiekeuzemodel van Verschueren & Germeijs biedt hiervoor een duidelijk kader. Het model is wetenschappelijk onderbouwd en helpt leerlingen groeien in eigenaarschap, keuzewaardigheid en keuzedurf.
Elke leerling krijgt zo de kans om stap voor stap een weloverwogen keuze te maken én om een duurzame houding te ontwikkelen: leren kiezen en blijven kiezen.
Het studiekeuzemodel van Verschueren & Germeijs
Dit model bestaat uit zes keuzetaken. Leerlingen doorlopen ze niet altijd in volgorde, maar elk onderdeel helpt hen om bewuster te kiezen.
Doel: Leerlingen beseffen dat ze een studiekeuze moeten maken en willen dat goed doen.
Ze denken na over:- Wat betekent deze keuze voor mij?
- Welke gevoelens en overtuigingen spelen mee?
Je helpt hen om stimulerende en remmende invloeden te herkennen en te benoemen.
Zelfconceptverheldering (exploratie van zichzelf)
Doel: Leerlingen onderzoeken wie ze zijn en vragen zich af wat studiekeuze voor hen betekent.
De zelfconceptverheldering kan gaan over:- Belangstelling: Waar droom ik van? Wat doe ik graag? Wat interesseert mij?
- Capaciteiten: Wat kan ik goed? Het kan bijvoorbeeld gaan over schoolse vorderingen, vaardigheden, abstractievermogen, intelligentie …
- Studievaardigheden: Hoe leer ik best? In welke mate heb ik mijn zelfregulerende vaardigheden ontwikkeld?
- Motivatie: Wat motiveert mij? Wat geeft mij ‘goesting’? Wat inspireert mij? Wanneer ben ik zo intensief met iets bezig dat ik de rest vergeet?
- Waarden: Wat vind ik belangrijk? Waar geloof ik in? Waar leef ik voor?
- Gezondheid: Hoe gezond ben ik? Met welke beperkingen houd ik best rekening? Hoe versterk ik mijn draagkracht?
- Hulpbronnen: Op wie kan ik een beroep doen?
Je ondersteunt dit proces door ruimte te maken voor dialoog, feedback en reflectie. Verschillende vakken en leerplandoelen helpen leerlingen hun sterke en zwakke punten te ontdekken.
Exploratie van de omgeving in de breedte
Doel: Leerlingen verkennen het onderwijsaanbod en eventueel de arbeidsmarkt. In de eerste graad gaat het vooral over de structuur van het secundair onderwijs. Vanaf de tweede graad komt ook het hoger onderwijs en de arbeidsmarkt in beeld.
Je helpt de leerling door:- betrouwbare informatie aan te reiken
- hem te laten kennismaken met verschillende studiedomeinen
- drempels zoals sociaal-economische status (SES), stereotiepe beelden of genderstereotypen bespreekbaar te maken
Exploratie van de omgeving in de diepte
Doel: Leerlingen verdiepen zich in concrete studierichtingen, opleidingen of beroepen.
Dit vraagt een sterker persoonlijk engagement. Jij stimuleert de leerling om:- gerichte vragen te stellen
- met anderen te praten
- alternatieven te vergelijken
- voor- en nadelen te onderzoeken
- externe invloeden te herkennen
- zelf na te denken over haalbaarheid en motivatie
Je hoeft geen expert te zijn in elke studierichting. Je rol is vooral coachend: je helpt de leerling om de juiste stappen te zetten.
Studiekeuzenabijheid (kiezen)
Doel: De leerlingen maken een keuze en staan stil bij:- Hoe kies ik?
- Wat beïnvloedt mijn keuze?
- Wie helpt mij kiezen?
Je stimuleert hen om bewust te kiezen, niet impulsief of volgzaam.
Binding met de gemaakte keuze
Doel: de leerlingen identificeren zich met de gemaakte studiekeuze.- Ze bereiden zich voor op de overstap (bijvoorbeeld door een snuffelstage te volgen, een opendeurdag te bezoeken …).
- Ze zoeken praktische info (vervoer, materiaal, kot, administratie).
- Leerlingen die kiezen voor duaal leren of die na het secundair onderwijs gaan werken, verkennen de arbeidsmarkt, bereiden zich voor op sollicitaties, brengen hun administratie op orde …
- Ze bouwen sociale steun op.
Voor leerlingen met ondersteuningsnoden zorg je voor een goede overdracht. Zo weet de leerling waar hij terechtkan en weet jij hoe je best ondersteunt. Het schoolteam volgt actief hoe het de leerling vergaat, zodat je kan bijsturen.
Je kunt leerlingen ondersteunen met digitale tools, portfolio’s, werkboekjes, vragenlijsten … Ze stimuleren het denkproces, maar vervangen nooit het gesprek of de dialoog.
Enkele kwaliteitsvolle instrumenten:- Werkboekjes: Op stap naar-reeks van het Vrij CLB Netwerk
- Online platform: Onderwijskiezer: een netoverschrijdend online platform van de CLB’s, ondersteund door het Departement Onderwijs en Vorming, dat objectieve en neutrale informatie biedt over alle studierichtingen, opleidingen en scholen in Vlaanderen en Brussel.
- Vragenlijsten over studiehouding:
- Vragenlijsten over belangstelling:
- I like it 2 (eerste en tweede graad secundair onderwijs)
- I like 2 work (einde eerste graad secundair onderwijs voor leerlingen met belangstelling voor studierichtingen in de arbeidsmarktfinaliteit)
- I-prefer (belangstelling voor opleidingen van het hoger onderwijs)
- Explorer (studierichtingen in het hoger onderwijs)
- Columbus (derde graad secundair onderwijs).
- Monitoring studiekeuzetaken:
- Columbus (derde graad secundair onderwijs)
- VST brengt je studiekeuzetaken in kaart (eind secundair onderwijs)
- Het keuzerooster helpt om de studiekeuze in kaart te brengen aan de hand van keuzecriteria.
- Leercompetenties en motivatiekenmerken:
- Columbus (derde graad secundair onderwijs)
- instaptoetsen (bijvoorbeeld de instaptoets lerarenopleiding)
- toelatingsexamens
- zelftests (die bijvoorbeeld de basiskennis wiskunde meten)
