LPD 13+: inspiratie bij didactiek en evaluatie - basisoptie MW A-stroom

De leerlingen illustreren kunst- en cultuuruitingen in relatie tot maatschappelijke domeinen en in tijd en ruimte.

Verduideling van enkele begrippen in het leerplandoel

sla link op in klembord

Kopieer

illustreren

sla link op in klembord

Kopieer

In het glossarium vinden we terug dat illustreren het volgende betekent:
beschrijven (toelichten, uitleggen) aan de hand van voorbeelden
 
Laat leerlingen bijvoorbeeld:

  • voorbeelden geven van kunst- en cultuuruitingen waarbij ze ook aangeven met welk maatschappelijk domein dit te maken heeft en in welke tijd en ruimte het voorbeeld zich bevindt. 
  • vanuit een beeld, gedicht, lied, gerecht, ... tonen/uitleggen met welk maatschappelijk domein dit te maken heeft en in welke tijd en ruimte het beeld, gedicht, lied, gerecht, ... zich bevindt.  
  • kunst- en cultuuruitingen koppelen aan hun eigen beleving, emotie, ideeën waarbij ze ook aangeven met welk maatschappelijk domein dit te maken heeft en in welke tijd en ruimte de kunst- en/of cultuuruiting zich bevindt.  
  • ...

kunst- en cultuuruitingen

sla link op in klembord

Kopieer

kunstuitingen: denk maar aan schilderkunst, beeldhouwkunst, fotografie, strips, muziek, film, dans, toneel ...

cultuuruitingen:

  • = heel breed: symbolen, helden, rituelen, waarden
  • symbolen zijn ruim te interpreteren: teken, kledij, vlag, haardracht, woordgebruik ...
  • waarden omvat alles dat we als groep belangrijk vinden: gewoontes, onderliggende regels (bv. in de omgang met elkaar, in het verkeer ...) ...
  • ...

Soms zijn kunstuitingen ook cultuuruitingen of omgekeerd. Maak je dus niet teveel zorgen of je met leerlingen aan het werken bent aan een kunstuiting of een cultuuruiting of beide. Laat ze vooral de relatie leggen met maatschappelijke domeinen, tijd en ruimte.

maatschappelijke domeinen

sla link op in klembord

Kopieer

In het vak geschiedenis gaat men aan de slag met de volgende maatschappelijke domeinen. Je zou diezelfde hier ook kunnen inzetten:

  • het politieke domein
  • het sociale domein
  • het economische domein
  • het culturele domein
Bevraag je bij de collega's van geschiedenis hoe men deze maatschappelijke domeinen uitlegt aan de leerlingen? Dan kan je hierbij aansluiten.
We nemen in wat volgt graag het sociale en het culturele domein samen omdat het in de situties die we naar voor schuiven moeilijk los te zien is van elkaar. We spreken van het sociaal-culturele domein.

Verwachting leerplandoel

sla link op in klembord

Kopieer

LPD 13+ verwacht dat je kunst- en cultuuruitingen illustreert (beschrijft, toelicht, uitlegt) aan de hand van voorbeelden.  EN dat je dit in relatie brengt met maatschappelijke domeinen, tijd en ruimte. Deze moeten alle 3 hierbij aan bod komen. In wat je vertelt/schrijft/in beeld brengt... omtrent de kunst- en/of cultuuruiting, laat leerlingen de relatie leggen met 1 of meerdere maatschappelijke domeinen, tijd en ruimte.

Inspiratie voor didactiek en evaluatie

sla link op in klembord

Kopieer

Beginfase van de les(senreeks)

sla link op in klembord

Kopieer

Er staan enkele begrippen in het leerplan die verduidelijking voor de leerlingen zullen vragen. Haal voorkennis op of leer ze kennismaken met de begrippen kunst- en cultuuruitingen, maatschappelijke domeinen, tijd en ruimte.

Begrippen kunstuiting, cultuuruiting, tijd en ruimte verkennen

sla link op in klembord

Kopieer

Je zou de les kunnen starten met verkennen van enkele begrippen: kunstuiting, cultuuruiting, tijd, ruimte.
Bij wijze van voorkennis gaan we er hier even van uit dat de leerlingen voorkennis hebben over het begrip 'cultuur' en 'kunst', anders verduidelijk je deze begrippen best eerst.

Verspreid heel wat foto's/afbeeldingen doorheen de klas (op de vensterbank, op de banken ...). In het midden ligt een assenstelsel op enkele banken waar bij de x-as (van links naar rechts) de woorden vroeger en nu liggen en bij de y-as (van boven naar onder) de woorden dichtbij en veraf.

Wat de foto's/afbeeldingen betreft, denk maar aan bekende gebouwen, beeldhouwkunst, schilderkunst, teksten van liedjes, strips/manga, dansende mensen, gerechten, traditionele kledij, iemand op de catwalk, dagdagelijkse kledij in verschillende culturen, rituelen zoals kruisteken geven op het voorhoofd van een kindje voor het slapengaan, vlaggen, uitspraken bv. een typisch West-Vlaamse uitspraak, bekende zangers/zangeressen, religieuze symbolen, typische volksspelen, games, ...

Opdracht voor de leerlingen:

  • Kies 1 of meerdere foto's die je kan vinden in de klas. 
  • Denk je dat dit een kunstuiting is of een cultuuruiting? 
  • Leg elke foto op het assenstelsel. Zorg dat je iets kan vertellen over waarom je deze keuze hebt gemaakt. 
    • Wat kan je vertellen over vroeger <-> nu (doe een eigen inschatting, bij bepaalde foto's kan je dit wellicht niet weten)
    • Stelt de foto voor jou iets voor dat dichtbij is of veraf? (maak ook hier je eigen inschatting)
  • Overloop daarna de keuzes van de leerlingen en de vraag of ze denken dat het een kunstuiting of cultuuruiting is. 

Besluit bv. na deze opdracht dat:

  • vroeger en nu te maken heeft met 'de tijd' waarin iets plaatsvindt, gemaakt wordt, bekend wordt, gegeten wordt ...
  • dichtbij en veraf te maken hebben met 'de ruimte' waarin iets staat, gebeurt, gebruikt, gegeten wordt ...
  • het soms moeilijk is om aan te geven of iets een kunst- of cultuuruiting is. Op het verschil tussen de 2 begrippen gaan we in deze inspiratie niet verder in en behoort ook niet tot de minimale verwachting van het leerplandoel. 

Begrip maatschappelijke domeinen verkennen

sla link op in klembord

Kopieer

Zoals hierboven reeds aangegeven, raadpleeg je collega van geschiedenis voor een omschrijving van de maatschappelijke domeinen.

Opdracht voor de leerlingen:
Je krijgt een aantal artikels, videofragmenten, foto's ... Geef aan bij welk maatschappelijk domein(/en) dit hoort en leg uit waarom.

Inspiratie/voorbeelden met betrekking tot het sociaal-culturele domein:
Geef de leerlingen bronnenmateriaal (foto's, filmpjes, artikels, ...) omtrent verschillen tussen culturen (op vlak van gerechten, kledij, omgaan met elkaar ... zowel in binnen- als buitenland). Denk maar aan het omgaan met elkaar binnen het gezin, in de buurt, in de jeugdbeweging, op school ... en de cultuuruitingen die hieraan gekoppeld zijn (bv. welke waarden en normen staan voorop en hoe uit dit zich in gedrag, kledij, eten/drinken...). 

  • bv. overgangsrituelen (bij trouwen, geboorte, verjaardag, sterven ...). bv. foto's van Lieve Blancquaert omtrent geboorte/verjaardag
  • ...

Inspiratie/voorbeelden met betrekking tot het economische domein:

  • een artikel over de kostprijs van kunst, bv. zoek naar een artikel over de top 10 duurste kunstwerken ooit
  • influencers die geld verdienen door bv. via apps reclame te maken, gamers die geld verdienen door te livestreamen tijdens het gamen ...
  • muziek maken, thuis opnemen, verspreiden via apps <-> vroeger muziek in de studio laten opnemen en via een cd verspreiden
  • ...

Inspiratie/voorbeelden met betrekking tot het politieke domein:

  • posters/afbeeldingen van politici en/of uitspraken van politici (zowel in binnen- als buitenland bv. de Amerikaanse president zal ook goed gekend zijn bij de leerlingen)
  • bv. protestkunst bv. Ai Weiwei omtrent de kwaliteit van de babymelkpoeder in China
  • ...

Middenfase van de les(senreeks)

sla link op in klembord

Kopieer

Dit zijn oefeningen waarbij de leerlingen oefenen op de verwachting van het leerplandoel.

Inspiratie om op een meer concrete manier te komen tot de verwachting van het leerplandoel en eerder in te zetten op toepassend leren

sla link op in klembord

Kopieer

Leerlingen in een basisoptie Maatschappij en welzijn A-stroom krijgen de kans om te ontdekken of hun mogelijkheden en interesses eerder bij de D-finaliteit dan wel de D/A-finaliteit aanleunen. Vandaar is het leerrijk voor leraar en leerling om de eigenheid van beide finaliteiten te leren kennen. Hierna zetten we in op het toepassend leren.

Voorbeeld 1: imitatie van kunst

sla link op in klembord

Kopieer

Verwachtingen verduidelijken:

  • De leerling legt uit welk(e) maatschappelijk(e) domein(en) zichtbaar zijn de kunst- en/of cultuuruiting.
  • Toon dit aan met concrete voorbeelden en betrek wat je weet over tijd en ruimte in je uitleg. 

Online zijn er veel voorbeelden te vinden van het imiteren van kunst, waarbij mensen bv. een bestaand schilderij zelf uitbeelden/namaken (zo letterlijk mogelijk proberen namaken, vertalen naar een hedendaagse setting ...). Typ dat maar eens in, in je browser.

Er zijn ook bestaande kunstenaars die met dit idee aan de slag zijn gegaan. Denk maar bv. aan Athos Burez die een moderne interpretatie heeft gemaakt van James Ensor en zijn werk De Baden van Oostende.

De verwachting van het leerplandoel is niet dat de leerlingen zo een vertaling kunnen maken. Je kan er dus zelf voor kiezen of je leerlingen hier zelf mee laat experimenteren of laat kijken naar een bestaand voorbeeld. We gaan in dit inspirerend voorbeeld even verder met het idee dat je leerlingen hiermee laat experimenteren.

Als je leerlingen zelf een vertaling laat maken van bv. een schilderij naar een hedendaagse context kan je volgende begeleidende vragen voorzien:

  • Welke voorwerpen zie je? (en welke voorwerpen moet men dus in een hedendaagse context plaatsen?)
  • Zijn er voorwerpen/woorden/... die we nu niet meer gebruiken of waar we iets anders voor gebruiken? (vertelt je iets over 'de tijd' waarin het tafereel/portret ... zich plaatsvindt)
  • Waar zou dit kunnen zijn? (om het nadenken over ruimte te stimuleren: waar zouden jullie dit kunnen uitbeelden?)

Laat de leerlingen hun zelf gemaakte of gekozen werk voorstellen aan elkaar. In deze voorstelling moeten onderstaande zaken aan bod komen:

  • Leg met concrete voorbeelden uit hoe jullie het verschil in tijd hebben weergegeven.
  • Leg uit hoe jullie de ruimte hebben vertaald naar ‘de dag van vandaag’.   
  • Kies minstens 2 vragen naar keuze (zie inspiratie schuingedrukt hieronder) die te maken hebben met de maatschappelijke domeinen. Verwerk je antwoorden via volgende vraag: 
    • Leg uit hoe het gekozen maatschappelijk domein of de gekozen maatschappelijke domeinen zichtbaar worden in het werk. Toon dit aan met met concrete voorbeelden en betrek wat je weet over tijd en ruimte in je uitleg. 

Inspiratievragen die je kan voorzien:

  • vragen gericht op het sociaal-culturele domein: 
    • Welke gewoonten of gebruiken zie je in het oorspronkelijke werk? Toon met concrete voorbeelden hoe die vandaag anders of gelijkaardig zijn.
    • Welke rollen zie je (bv. jong/oud, man/vrouw, ...)? Gaat men op dezelfde manier om met elkaar de dag van vandaag? Bv. vroeger ging enkel de man gaan werken en had hij het ook voor het zeggen thuis. De vrouw bleef thuis en deed het huishouden. Hoe hebben jullie die rollen vertaald naar vandaag?
    • Welke kleding, lichaamshouding of gebaren zeggen iets over de tijd waarin het originele werk zich afspeelt? Hoe tonen jullie dit verschil in jullie versie?
  • vragen gericht op het economische domein: 
    •  Welke vorm(en) van werk zie je in het oorspronkelijke werk? Hoe hebben jullie dit vertaald naar vandaag? 
    • Welke voorwerpen in het werk hebben te maken met geld, bezit of werk? Denk hierbij aan kledij, objecten, de omgeving ... Hoe hebben jullie dit in jullie werk proberen weergeven?
  • vragen gericht op het politieke domein:
    • Welke personen of groepen lijken hier macht of gezag te hebben? Toon dit met concrete elementen uit het werk (bv. uniformen, vlaggen, centraal staan, groot afgebeeld worden in het werk ...). Hoe hebben jullie dit weergegeven in jullie werk?
    • Welke regels of afspraken lijken van toepassing in deze situatie? Leg uit hoe je dit kan afleiden uit wat je ziet. Hoe heb je dit vertaald?

Inspiratie om op een meer abstracte manier te komen tot het verwachte niveau van het leerplandoel en eerder in te zetten op onderzoekend leren

sla link op in klembord

Kopieer

Leerlingen in een basisoptie Maatschappij en welzijn A-stroom krijgen de kans om te ontdekken of hun mogelijkheden en interesses eerder bij de D-finaliteit dan wel de D/A finaliteit aanleunen. Vandaar is het leerrijk voor leraar en leerling om de eigenheid van beide finaliteiten te leren kennen. Hierna zetten we in op het onderzoekend leren.

Andere aanpak bij voorbeeld 1 om er op een meer onderzoekende manier mee aan de slag te gaan

sla link op in klembord

Kopieer

Bovenstaand voorbeeld kan je abstracter maken door leerlingen bv. informatie te laten opzoeken over het werk en hen zelf niet te laten experimenteren met een imitatie.

Voorbeeld 2: Wildschut

sla link op in klembord

Kopieer

 Verwachtingen verduidelijken: 

  • De leerling legt uit welk(e) maatschappelijk(e) domein(en) zichtbaar zijn de kunst- en/of cultuuruiting.
  • Toon dit aan met concrete voorbeelden en betrek wat je weet over tijd en ruimte in je uitleg. 

Toon de foto nog niet aan de leerlingen en vertel ook nog niks over de foto. Geef hen de volgende opdracht:

5 x 2
Je krijgt straks een foto te zien. 

  • Kijk 30 seconden stil naar het kunstwerk.
  • Schrijf 5 details op die je ziet.
  • Kijk nog een keer 30 seconden stil.
  • Schrijf nu 5 andere details op die je ziet.
  • Wat schreef je op? Vergelijk dit met een ander. Als je hetzelfde hebt zet je er een teken voor. 

Think, puzzle, explore

  • think
      Wat denk je nu al te kunnen weten van dit kunstwerk?
  • puzzle
      Wat vraag je je af als je naar dit kunstwerk kijkt?
      Waar zou de foto gemaakt kunnen zijn?
      Waar denk je dat deze hut voor gebruikt zou kunnen worden?
  • explore
      Wildschut maakte deze foto in Calais. Weten we nu meer?

Geef de leerlingen nu wel wat informatie over de foto/fotograaf (bron):

  • Dit is een foto van fotograaf Henk Wildschut. De foto werd genomen in 2009.
  • Hij fotografeerde 10 jaar lang (vanaf 2005) het vluchtelingenkamp in Calais.
  • Vluchtingen uit Afrika en het Midden-Oosten wachten er op hun kans om naar Groot-Brittannië over te steken.
  • Veel primitieve, tijdelijke tenten en hutten veranderden doorheen de tijd steeds meer in een stad. Er ontstonden 'huizen', restaurants, kerken, moskeeën ...
  • ... (kies welke informatie uit de bron je wil geven aan de leerlingen)

Opdracht (mogelijkheid 1)

  • Leg uit welke maatschappelijke domeinen in het werk en de bijhorende informatie aan bod komen. Toon dit aan met met concrete voorbeelden en betrek wat je weet over tijd en ruimte in je uitleg. 
    • bv. het politieke domein: zie info uit de bron: de stad werd onder invloed van politieke beslissingen ontruimd in 2016
    • bv. het sociaal-culturele domein: mensen bouwen zaken die voor hen belangrijk zijn bv. restaurants, kerken, moskeeën ... De foto is genomen in 2009. Hij heeft 10 jaar na elkaar het het vluchtelingenkamp in Calais bezocht. Hij heeft dus veel gezien, ook over de hoe de mensen met elkaar omgaan.
    • bv. het economische domein: vluchtelingen hebben vaak geen geld ter beschikking. De hut in de foto is wellicht ook gebouwd van gevonden/gekregen materialen.

Opdracht (mogelijkheid 2) 

  • Kijk opnieuw naar de foto.
  • Denk terug aan je eerste ideeën.
  • Hoe beleef je dit werk nu je de bijkomende info hebt? Leg dit uit. Betrek in je uitleg een link met maatschappelijke domeinen, tijd en ruimte. 

Je kan de adjectiefklok gebruiken (= een inspiratie van de collega's Artistieke vorming) om leerlingen te laten nadenken over beleving (wat straalt het volgens hen uit). De adjectiefklok kan je terugvinden onderaan in de bijlage: kijk- en luisterwijzer voor Artistieke vorming.

Voorbeeld 3: traditioneel gerecht

sla link op in klembord

Kopieer

Verwachtingen verduidelijken:

  • De leerling geeft bij de cultuuruiting 'een traditioneel gerecht' voorbeelden gelinkt aan het sociaal-culturele en economische domein. 
  • Betrek in deze voorbeelden ook wat je weet over de tijd en de ruimte van het traditionele gerecht. 

Ga met leerlingen aan de slag rond traditionele gerechten. Laat ze een land en gerecht kiezen en dit voorstellen aan elkaar op basis van volgende vragen. 

  • Van welk land is dit het traditionele gerecht?
    Dit vertelt iets over 'ruimte'.
  • Welke informatie vind je omtrent de oorsprong van het gerecht? Je kan leerlingen eventueel bronnen geven bv. bron of je kan leerlingen zelf informatie laten opzoeken op het internet, iVoorbemand bevragen ...
    Dit vertelt je iets over 'tijd' en 'ruimte'.
  • Kies zowel van het sociaal-culturele als economische domein minstens 1 vraag (zie vragen hieronder schuigedrukt). Verwerk je antwoorden via volgende vraag: 
    • Leg uit hoe het gerecht iets vertelt over het sociaal-culturele en economische domein. Toon dit aan met met concrete voorbeelden (door te antwoorden op de gekozen vragen) en betrek wat je weet over tijd en ruimte in je uitleg. 

  •  Het sociaal-cultureel domein
    • Wanneer eet men dit gerecht? (tijdens een feestdag, dagelijks, ...)
    • Met wie wordt het gegeten? 
    • Moet je het op een bepaalde manier innemen (bv. met handen en niet met mes en vork, met stokjes ...)? 
    • Welke waarden zie je tijdens het nemen van deze maaltijd? (samen delen, gastvrijheid, respect voor ouderen, religie …)
  • Het economisch domein
    • Is het een goedkoop of duur gerecht?
    • Werd het vroeger gegeten uit noodzaak?
    • Wordt het vandaag verkocht in onze restaurants/supermarkten?
  • Politiek domein (optioneel/verdiepend)
    • Is het verbonden aan de nationale identiteit?
    • Wordt het ingezet in het kader van toerisme?

Samenvattend: deze ideeën een plaats geven in een matrix finaliteiten en interessegebieden

sla link op in klembord

Kopieer

Wanneer we de lesinspiraties uit de middenfase een plaats proberen te geven in een matrix die een onderscheid maakt tussen de eigenheid van finaliteiten en de interessegebieden; dan zou dit volgend resultaat kunnen opleveren.

Eindfase van de les

sla link op in klembord

Kopieer

Stel de leerlingen de volgende vraag op een exit ticket (= iets dat ze moeten afgeven voor ze de les verlaten):
Geef een voorbeeld van een kunst- of cultuuruiting en leg hierbij de relatie uit met 1 of meerdere maatschappelijke domeinen, tijd en ruimte.

  • Mogelijkheid 1: deze informatie kunnen ze halen uit de voorbeelden die ze gezien/gehoord hebben tijdens de les
  • Mogelijkheid 2: Bij een aantal foto's/afbeeldingen uit de beginfase van de les voorzie je informatie (omtrent tijd, ruimte en andere informatie waar leerlingen mogelijke koppelingen met maatschappelijke domeinen kunnen uit halen). Elke leerling kiest 1 afbeeding en beantwoordt de vraag op het exit ticket.

×
Kijkt als...
Niveau
Regio
Kan ik je helpen?