Het Referentiekader voor kwaliteit van leven, wonen en zorg verscheen in 2018. De titel 'Ik, Jij, Samen Mens' verwijst naar de gelijkwaardigheid waarmee cliënten benaderd willen worden én vooral dat alle betrokkenen in de eerste plaats samen mens zijn. In 2025 werd het Referentiekader geactualiseerd en kreeg het de titel 'Samen mens, hier en nu'.
Het Referentiekader vormt de onderbouwing voor de professionele zorgrelatie in ons leerplan. Volgende visualisatie en verduidelijking van het Referentiekader brengt een koppeling met de leerplandoelen uit het leerplan Gezondheidszorg.
De toevoeging 'hier en nu' legt de nadruk op aanwezigheid en aandacht in de zorgrelatie. Het geactualiseerde kader wil menswaardige en persoonsgerichte zorg ondersteunen en ziet zorg als relationeel en als iets wat samen gedragen wordt; als individu, team, organisatie en samenleving. Binnen deze zorgrelatie ontstaat persoonsgerichte zorg.
Samenwerking, dialoog en respect voor de individuele rollen van alle betrokkenen zijn daarbij essentieel. We vertrekken in het Referentiekader dus vanuit de TRIADE: we plaatsen de persoon met dementie in relatie met de mantelzorgers en de zorgmedewerker. In de visie op kwaliteitsvol leven, wonen en zorg, staat dus nog steeds de zorgrelatie centraal. De cliënt wordt dus zichtbaar als onderdeel van de zorgrelatie en staat mee centraal.
Het DNA van de organisatie is zichtbaar in het handelen van elke individuele zorgmedewerker. In die zin gelden de vier fundamenten voor alle niveaus binnen een organisatie: van individuele medewerker tot team, van overkoepelende dienst tot de gehele organisatie. De zorgrelatie wordt gedragen door 4 fundamenten van kwaliteitsvolle zorg die ingebed zijn in het DNA van de organisatie. Het DNA staat voor de waarden en visie van de organisatie; cultuur en structuur en beïnvloeden elkaar:
Hierbij is een waardenkader richtinggevend en dienen deze waarden als leidraad in wat we doen en beslissen, waarbij waardigheid voorop staat als basiswaarde.
Beelden kunnen leerlingen helpen om het Referentiekader beter te begrijpen en is mogelijks ondersteunend bij het aanleren en aanwenden van dit Referentiekader in lessen uit verschillende rubrieken van het leerplan. Je kan leerlingen zelf begeleiden in het ontwerpen van een beeld dat voor hen het verhaal samenvat of je kan zelf een visualisatie ontwerpen om het Referentiekader stapsgewijs in de lessen binnen te brengen. Ter inspiratie hebben we zelf een beeld door AI (chatgpt) laten ontwerpen.
Dit Referentiekader kan gelinkt worden aan leerplandoel 29: de leerlingen lichten de visie op kwaliteitsvol leven, wonen en zorg en de impact op zorgprocessen toe. Een leerplandoel binnen de rubriek zorg. Het Referentiekader beschrijft en visualiseert immers een visie op kwaliteitsvol leven, wonen en zorg en beschrijft telkens, met voorbeelden, de impact op het zorgproces.
De concretisering van een professionele zorgrelatie hangt sterk samen met de visie op zorg of kwaliteitsvol leven en wonen die een organisatie of instelling gebruikt (leerplandoel 29). Wanneer dit Referentiekader vanuit de rubriek zorg in de les geïntroduceerd wordt, kan dit een reden zijn om dit kader ook te gebruiken binnen de lessen uit de rubriek zorgrelatie. De fundamenten die het kader in de zorgrelatie centraal stelt, kunnen aspecten zijn van een professionele zorgrelatie waarnaar leerplandoel 14 verwijst, zowel in relatie tot de cliënt als met zijn omgeving.
De zorgrelatie krijgt mede vorm door genuanceerde beeldvorming, wat een link kan zijn met leerplandoel 15+. Ook vanuit leerplandoel 17 (rubriek psychologie) kun je linken leggen met de bedoelde beeldvorming in leerplandoel 15+ en dus aansluiting vinden met het fundament in het Referentiekader.
De verduidelijking van de fundamenten in het Referentiekader kan houvast bieden bij het toelichten van het professioneel agogisch handelen vanuit deze visie op zorg (leerplandoel 20 en leerplandoel 21). Vanuit bepaalde fundamenten kan je hierbij agogische modellen binnenbrengen (even verder lees je nog wat meer over de agogische modellen en het Referentiekader). Zo leg je mogelijks een link tussen het fundament normalisatie en het betekenisvolle activiteitenmodel.
Zowel bij de wenken van de leerplandoelen 20 en 21, als op scholen merken we dat er nog heel wat andere modellen aan de agogische doelstellingen gekoppeld worden. Bijvoorbeeld het Tubbe model, A Sense of Home, 4S (steunen, sturen, samenwerken en stimuleren), het Keuvelkader ... Deze agogische modellen kunnen het Referentiekader verder concretiseren. Dit kan bijvoorbeeld vanuit de vraagstelling: Hoe kijkt men vanuit het Tubbe-model naar het fundament normalisatie en welke concrete handvatten vind ik in dat model om dit in de praktijk te realiseren?
Wanneer we het hebben over een kwaliteitsvolle visie op leven, wonen en zorgen, dan verwijzen we op macroniveau naar het Referentiekader dat voortvloeit uit het woonzorgdecreet. In dit Referentiekader krijg je via de fundamenten op microniveau tips om te handelen als professional. Ook leerplandoel 20 leert ons op microniveau kijken.
Sommige voorzieningen (mesoniveau) beslissen om te werken vanuit een agogisch model dat een persoonsgerichte aanpak op macroniveau respecteert. Het werken met een of meerdere agogische modellen in de les is een keuze, geen verplichting vanuit het leerplan.
