Breuken in beeld - één strook van het 3de tot het 6de leerjaar

Van het 3de tot het 6de leerjaar stellen leerlingen breuken voor met een strook. Met die ene strook zoeken ze het geheel bij een deel en maken ze gelijkwaardige breuken. Ze tonen er ook mee wat er gebeurt bij optellen, vermenigvuldigen en delen, zodat de rekenregel groeit uit wat ze zien. Je vindt hier hoe de doelen opbouwen, wat je in de klas kunt doen en negen GeoGebra-applets om mee te starten.

Eerst de tekening, dan de regel

sla link op in klembord

Kopieer

Van het 3de tot het 6de leerjaar is de strook de rode draad in de schematische voorstellingen van breuken. Daarmee zoeken leerlingen het geheel bij een deel en maken ze gelijkwaardige breuken. Ze tonen er ook mee wat er gebeurt bij optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen. Het leerplan plant de schematische voorstelling en de rekenregel telkens in hetzelfde leerjaar. De regel groeit uit wat leerlingen in de strook zien.

Dit materiaal gaat over het 3de tot het 6de leerjaar en hoort bij negen GeoGebra-applets.

Eén strook die meegroeit

sla link op in klembord

Kopieer

In elke stap blijft de strook dezelfde; alleen de vraag verandert.

Elke stap bouwt op de vorige. Het deel bepalen begint al in het 2de leerjaar, concreet en in woorden: de helft of een kwart van 10 snoepjes (2.1.GL2.26). In het 3de leerjaar komen de breuknotatie en de strook erbij (2.1.GL3.28, GL3.29). Dan volgt ook de omgekeerde en moeilijkere vraag: bij een deel en een breuk het geheel zoeken. Herstructureren komt telkens terug. Het helpt om gelijknamig te maken bij optellen, om fijner te verdelen bij vermenigvuldigen en om af te passen bij delen. Bij een breuk van een breuk en bij een breuk gedeeld door een getal verdeel je de strook in twee richtingen. Zo wordt ze een oppervlaktemodel, het tweede model dat het leerplan noemt (2.1.GL3.29).

Van welk geheel? Die vraag loopt door alle leerjaren. Al in het 3de leerjaar is het een doel dat leerlingen weten dat de breuk samenhangt met het geheel (2.1.GL3.24). Bij 2/3 van 3/4 komt dat scherp naar voren. Je verdeelt elk kwart in drie en neemt er telkens twee: 6 vakjes. In het gekleurde deel zitten 9 vakjes, in één geheel 12. De uitkomst is dus 6/12 en niet 6/9: de noemer telt altijd de vakjes in één geheel.

In de applet Een breuk van een breuk lopen de lijnen door over het hele geheel. Zo tel je 6 van de 12 vakjes.

Delen: opmeten en verdelen. Bij delen door een breuk kijk je hoeveel keer de ene hoeveelheid in de andere past: hoeveel keer past 1/4 in 3/4? De doelen in het 6de leerjaar vragen een natuurlijk getal als quotiënt (2.2.GL6.54, GL6.55). Zo blijft het afpassen in de strook zichtbaar. Dat opmeten kennen leerlingen al van de verhoudingsdeling in het 2de leerjaar (2.2.GL2.3). Bij een breuk gedeeld door een natuurlijk getal (2.2.GL6.53) verdeel je wel: 3/4 : 3 is 3/4 verdeeld in drie gelijke delen.

Zo bouwen de doelen op

sla link op in klembord

Kopieer

 3de leerjaar4de leerjaar5de leerjaar6de leerjaar
Breuk en geheelbij geheel en breuk het deel bepalen (2.1.GL3.26; in het 2de leerjaar met de helft en een kwart); bij deel en breuk het geheel zoeken (2.1.GL3.27) een breuk van een getal nemen (2.2.GL4.56)bij geheel en breuk het deel bepalen (2.1.GL5.27); bij deel en breuk het geheel zoeken, ook met procenten (2.1.GL5.28); "van" als vermenigvuldiging (2.2.GL5.43) herhaling (2.1.GL6.38, GL6.39)
Herstructurerenbreuken voorstellen in oppervlakte- en strookmodellen (2.1.GL3.29) schematisch herstructureren (2.1.GL4.40)
vereenvoudigen en gelijknamig maken tot noemer 100 (2.1.GL5.37)

herhaling (2.1.GL6.46)
Optellen en aftrekken-strook en basisregel (2.2.GL4.55, GL4.53)herhaling (2.2.GL5.39)herhaling (2.2.GL6.49)
Vermenigvuldigen--strook en basisregel (2.2.GL5.40–GL5.42, GL5.36)herhaling (2.2.GL6.50–GL6.52)
Delen--
–
strook en basisregel (2.2.GL6.53–GL6.55, GL6.43 

Mist een leerling een stap, dan kan het helpen om terug te gaan naar de strook van een vorig leerjaar.

Vijf dingen die je in de klas kunt doen

sla link op in klembord

Kopieer

1 Eerst vouwen, dan de applet. Leerlingen vouwen een papieren strook in vieren en kleuren 3/4. Daarna vouwen ze elk kwart nog eens dubbel. Wie zelf vouwt, ziet dat het gekleurde deel even groot blijft. In de applet herkent de leerling dan wat hij al met zijn handen deed.

2 Telkens vragen: van welk geheel? Bij elke uitkomst kun je vragen waar het geheel staat en hoeveel vakjes erin gaan. Zo tellen leerlingen in het geheel en niet alleen in het gekleurde deel.

3 Vooraf laten schatten. Is 3/4 van 240 meer of minder dan 240? Is 6 : 3/4 meer of minder dan 6? Een schatting vooraf toont of de leerling begrijpt wat de bewerking doet. Ze maakt ook bespreekbaar dat een vermenigvuldiging met een breuk kleiner kan uitvallen.

4 De bewerking laten verwoorden. "2/3 van 3/4" en "hoeveel keer past 1/4 in 3/4?" zijn zinnen die de tekening dragen. Wie de bewerking in woorden kan zeggen, kan ze ook tekenen.

5 De strook zelf laten tekenen. De doelen vragen dat leerlingen een schematische voorstelling kennen. Na de applet kan de leerling dezelfde strook op kladpapier tekenen. Zo wordt de strook een hulpmiddel dat hij ook zonder scherm gebruikt.

Negen applets bij de lijn

sla link op in klembord

Kopieer

Bij elke applet staat op GeoGebra hoe ze werkt. De tabel toont waar ze in de lijn past en welke vraag je erbij kunt stellen.

AppletDoelWat de leerling zietEen vraag die je kunt stellen

Deel en breuk → geheel
2.1.GL3.27, 3de leerjaar; met procenten 2.1.GL5.28, 5de leerjaar Een gekleurd deel met zijn waarde, dan één deel, dan het geheelHoeveel is één deel?

Herstructureren
2.1.GL4.40, 4de leerjaarDe strook fijner of grover verdeeld; het gekleurde deel blijft even grootWat verandert er en wat niet?

Optellen en aftrekken
2.2.GL4.55, 4de leerjaarStroken vereenvoudigd, gelijknamig gemaakt en naast of op elkaar gelegdWaarom moeten de stukjes even groot zijn?
Geheel en breuk → deel2.1.GL5.27, 2.2.GL5.41, 5de leerjaarHet geheel verdeeld volgens de noemer, dan één deel, dan de gevraagde breuk; ook met procentenIs de uitkomst meer of minder dan het geheel?

Getal × breuk
2.2.GL5.40, 5de leerjaarTelkens dezelfde breuk erbij in een vaste rij van gehelen; wat niet meer past, loopt over naar het volgende geheel Waarom verandert de noemer niet?
Een breuk van een breuk2.2.GL5.42, 5de leerjaarDe tweede breuk gekleurd, fijner verdeeld over het hele geheel, de eerste breuk genomen van het gekleurde deel Hoeveel vakjes gaan er in één geheel?

Een breuk verdelen
 
2.2.GL6.53, 6de leerjaarDe breuk verdeeld in evenveel gelijke delen als de deler; één deel is de uitkomstWelk deel van de breuk neem je eigenlijk?
Een breuk passen in een getal2.2.GL6.54, 6de leerjaarHet getal verdeeld in dezelfde stukjes als de breuk, de breuk erin afgepastHoeveel keer past de breuk in 1?

Een breuk passen in een breuk

2.2.GL6.55, 6de leerjaar
 
Beide breuken gelijknamig gemaakt, de ene afgepast in de andereWelke vermenigvuldiging geeft dezelfde uitkomst?

Decimale getallen schematisch voorstellen (2.1.GL5.25) hoort bij de samenhang tussen breuken, procenten en decimale getallen en komt niet aan bod in deze applets.

Zo zie je wat een kind nog mist

sla link op in klembord

Kopieer

Wat je zietWat er ontbreektWat kan helpen
"2/5 is 30, dus het geheel is 12."De leerling neemt 2/5 van 30 en verwart deel en geheel.De strook tekenen: waar staat 30 en waar staat het geheel?
"6/8 is meer dan 3/4, want er zijn meer stukjes."De leerling ziet niet dat de stukjes kleiner worden.Beide breuken in dezelfde strook, onder elkaar.
1/2 + 1/3 = 2/5De leerling telt tellers en noemers op, ook al zijn de stukjes niet even groot.De stroken naast elkaar leggen: 2/5 is kleiner dan 1/2.
3 × 2/5 = 6/15De leerling vermenigvuldigt teller en noemer of telt drie stroken als één geheel.Dezelfde breuk telkens bijleggen in hetzelfde geheel.
2/3 van 3/4 = 6/9De leerling telt de vakjes in het gekleurde deel en niet in één geheel. Vragen hoeveel vakjes er in één geheel gaan. 
"3/4 van 240 is meer dan 240." of "6 : 3/4 is minder dan 6." De leerling past toe wat bij natuurlijke getallen meestal klopt: vermenigvuldigen maakt groter, delen maakt kleiner.Vooraf laten schatten en in de strook nakijken.

Kent een leerling de regel maar kan hij de strook niet tekenen, dan staat de regel los van wat hij begrijpt. Dan kan het helpen om terug te gaan naar de applet van dat leerjaar.

Wil je verder lezen?

sla link op in klembord

Kopieer

  • Siegler, R., Carpenter, T., Fennell, F., Geary, D., Lewis, J., Okamoto, Y., Thompson, L. & Wray, J. (2010). Developing effective fractions instruction for kindergarten through 8th grade: A practice guide (NCEE #2010-4039). National Center for Education Evaluation and Regional Assistance, Institute of Education Sciences, U.S. Department of Education. Vooral aanbeveling 3 (p. 26–34) sluit aan bij dit materiaal: een breuk van een breuk als een breuk van het gekleurde deel (p. 28–29), delen als "hoeveel keer past … in …?" (p. 29) en waarom je tellers en noemers niet zomaar optelt (p. 28). In het Engels.
  • Katholiek Onderwijs Vlaanderen. Op.stap, leerroutes voor iedereen: de tegel Effectieve didactiek op de pagina over het leerplan basisonderwijs.

×
Kijkt als...
Niveau
Regio
Kan ik je helpen?