Dit document ondersteunt leraren over de graden heen om leerinhouden (en aanpak) op elkaar af te stemmen. Het vertrekpunt is het leerplan Bedrijfseconomie van de tweede graad (II-Bed-da), met telkens een koppeling naar de leerplandoelen Bedrijfsorganisatie van de derde graad (III-Bed-da).
Het vertrekpunt is het leerplan Bedrijfseconomie van de tweede graad (II-Bed-da), met telkens een koppeling naar de leerplandoelen van de derde graad Bedrijfsorganisatie (III-Bed-da). We geven de samenhang op het niveau van leerplandoelen aan en hoe je verder kan bouwen op de voorkennis van de tweede graad.
Deze leerlijn biedt handvatten om de lespraktijk over de twee graden heen op elkaar af te stemmen: welke methodieken, voorbeelden of oefeningen worden in de tweede graad ingezet? Hoe wordt hierop ingespeeld in de derde graad? Dit zorgt voor continuïteit en helpt leerlingen om vaardigheden verder te ontwikkelen en kennis te verbreden of verdiepen.
Op heel wat leerplandoelen van de 2de graad wordt verder gebouwd in de 3de graad. Ook de realisatie van keuzedoelen in de tweede graad verdient de nodige aandacht van de leraar Bedrijfsorganisatie in de derde graad. De leerlijn tussen LPD K1 van de tweede graad (II-Bed-da) en LPD K1 en K2 van de derde graad (III-Bed-da) toont de evolutie van onderzoek naar het belang van internationale handel voor Belgische ondernemingen naar het begrijpen van de mondiale kaders en de financiële risico's die ermee gepaard gaan. Waar de tweede graad focust naar "wat" we verhandelen, kijkt de derde graad naar "hoe" dit geregeld is via regionale en mondiale samenwerkingsverbanden.
Dit document ondersteunt leraren bedrijfseconomie over de graden heen om leerinhouden (en aanpak) op elkaar af te stemmen. We vertrekken daarbij vanuit het leerplan Bedrijfseconomie (II-Bed-da) en maken telkens de brug naar de leerplandoelen Bedrijfsorganisatie van de 3de graad (III-Bed-da).
In beide graden staat kwaliteitsbewust, duurzaam, veilig en teamgericht handelen centraal. Deze vaardigheden worden eerst in de veilige schoolcontext aangeleerd vooraleer ze in een professionele omgeving worden toegepast. Leraren gebruiken bijvoorbeeld de schoolcultuur en het schoolreglement om leerlingen te tonen hoe zij waarden kunnen vertalen naar hun eigen gedrag en houding.
Kwaliteitsbewust handelen uit zich in zorgvuldig werken, het hebben van aandacht voor details, het controleren van het eigen werk op fouten, het voortdurend reflecteren en zich bijsturen met het oog op het bereiken van de verwachte kwaliteit. Dat kan op het niveau van het product of het proces. In de 2de graad kan je dit linken aan producten zoals een vacature of factuur opgesteld met behulp van een rekenblad en procesevaluaties bij een ondernemend project of event. In de 3de graad kan product- en procesevaluatie onder meer gebeuren via de realisatie van de onderzoekscompetentie (LPD 45).
Waar de focus in de 2de graad ligt op projecten of een event op school om deze vaardigheden in te oefenen, verschuift dit in de 3de graad naar integraal werkplekleren. Leerlingen passen deze competenties bijvoorbeeld toe tijdens observatie-activiteiten of leerlingenstages.
Het concept 'toegevoegde waarde' uit de 2de graad (LPD 4+) vormt de basis voor het begrijpen van de samenstelling van het BBP in de 3de graad (LPD 3). De 3de graad voegt hier de analyse van de economische kringloop en het onderscheid tussen nominaal en reëel BBP aan toe.
In de 2de graad wordt via de analyse van het consumenten- en producentengedrag de basis gelegd voor marktwerking. De individuele en collectieve vraag- en aanbodcurve worden afgeleid wat inzicht verschaft in het verloop van beide curven.
In de 3de graad bestuderen de leerlingen het marktmechanisme bij volkomen concurrentie. Leerlingen analyseren het effect van overheidsbeslissingen, technologische evoluties of inkomenswijzigingen op het marktevenwicht. Nieuw hierbij is het berekenen en interpreteren van de prijselasticiteit. De allocatieve rol van de overheid omwille van marktfalen komt aan bod, maar hoeft niet noodzakelijk grafisch te worden onderbouwd. Daarnaast komen kenmerken van onvolkomen concurrentiële marktvormen ter sprake (monopolie, oligopolie en monopolistische concurrentie), een studie van de prijsvorming bij onvolkomen concurrentie komt niet aan bod.
In de 2de graad verwerven leerlingen inzicht in bedrijfsprocessen, zo komen het aan- en verkoopproces via de realisatie van LPD 8 (analyse van de documentenstroom) aan bod. In LPD 6+ wordt daarvoor de basis gelegd vanuit het concept ‘bedrijfsproces’. Leerlingen maken kennis met bestuurlijke, primaire en secundaire processen in een organisatie, welke activiteiten (management – kern – ondersteunend) hieronder vallen en hun onderlinge samenhang. Ook de realisatie van andere leerplandoelen brengt deze samenhang tot leven: een correcte boekhoudkundige registratie van commerciële verrichtingen is belangrijk voor het management om zicht te krijgen op kernactiviteiten zoals de verkoop van haar producten.
In de 3de graad (LPD 14) wordt deze samenhang nog concreter door het gebruik van ERP-software. Waar leerlingen in de 2de graad de documentenstroom nog handmatig of via didactische software analyseren, beheren ze in de 3de graad de volledige goederen- en informatiestroom (orders, pakbonnen, facturen) in een ERP-omgeving.
Leerlingen krijgen zicht op aspecten waarin courante ondernemingsvormen verschillen van elkaar. Vanuit het onderscheid tussen natuurlijke en rechtspersonen wordt er verder gekeken naar verschillen qua aansprakelijkheid, administratie en fiscaliteit bij courante ondernemingsvormen. In de 3de graad wordt dieper ingegaan op verschillen qua fiscale behandeling tussen pakweg éénmanszaak en Besloten Vennootschap via LPD 15. Dat gegeven kan je ook linken aan de realisatie van andere leerplandoelen van de 3de graad: “De leerlingen sluiten het boekjaar af en stellen de jaarrekening op” waarbij de raming van winstbelasting en resultaatbepaling mogelijkheden biedt om aspecten van vennootschapsbelasting te belichten.
LPD 11 beoogt inzicht in de basiswerking van het btw-systeem, in de 3de graad staan complexere aspecten van btw-reglementering (LPD 20) in een gedigitaliseerde context (LPD 29) centraal.
Van systeem naar reglementering
Van manueel naar softwarematig
Van ‘lokaal’ naar internationaal
In de 2de graad gebruiken leerlingen een rekenblad om verkoopdocumenten op te stellen. In de 3de graad (LPD 22) genereren ze documenten direct in boekhoudsoftware.
In de tweede graad verwerven leerlingen inzicht in de betekenis en structuur van de balans en resultatenrekening en leren de techniek van het dubbel boekhouden toepassen. Ze registreren commerciële verrichtingen op basis van aankoop- en verkoopfacturen met btw (LPD 15) en creditnota’s (optie) alsook de betaling en inning van aankoopfacturen en verkoopfacturen (LPD 16) en creditnota’s (optie). Dat vooronderstelt het gebruik van het Minimum Algemeen Rekeningstelstel en inzicht in de werking van het btw-systeem (LPD 11). Door het opzoeken van rekeningen in het MAR verwerven de leerlingen een grondig inzicht in de indeling van klassen, groepen en rekeningen.
In de derde graad is het belangrijk om zicht te krijgen op de aanpak van leerplandoelen boekhouden in de tweede graad. De boekhoudkundige registratie van commerciële verrichtingen (en betaling of inning ervan) wordt uitgebreid in de 3de graad (LPD 23) naar buitenlandse verrichtingen. Daarnaast registreren leerlingen investeringen en personeelskosten- en schulden. Ook de financiële verrichtingen worden uitgebreid: betalingen (of inningen) voortvloeiend uit alle verrichtingen van de rubriek Registratie van ondernemingsactiviteiten.
Leerlingen leren in de tweede graad de basis van de jaarafsluiting met afschrijvingen en voorraadwijzigingen. In de 3de graad kan dit worden uitgebreid met overlopende rekeningen. Bij de resultaatverwerking is er aandacht voor het aanleggen van wettelijke reserves.
Wat betreft debiteurenbeheer ligt in de 2de graad de focus op het loutere beheer van klanten- en leveranciersbestanden, in de 3de graad wordt dit uitgebreid naar specifieke procedures en boekhoudkundige verwerking van dubieuze debiteuren.
Leerlingen in de 2de graad zetten vaak hun eerste stappen op de arbeidsmarkt en ondertekenen een arbeidsovereenkomst. Inzicht in de wettelijke verplichtingen, formaliteiten en taken bij het aanwerven van personeel laat leerlingen toe zich een beeld te vormen van de HR-kernactiviteiten rond instroom. De 3de graad verdiept de volledige employee lifecycle: instroom, doorstroom (opleiding, evaluatie) en uitstroom (ontslag).
In de 2de graad ligt de focus op het opstellen van vacatures op basis van een eenvoudig aangereikt functieprofiel (LPD 20). In de 3de graad wordt dit uitgediept en gekoppeld aan employer branding en digitale wervingsprocessen via de bedrijfswebsite (LPD 34).
De loonberekening voor arbeiders en bedienden wordt in de 3de graad uitgebreid met de berekening van uitkeringen (werkloosheid, ziekte) en het gebruik van professionele online simulatietools van sociale secretariaten.
Nieuw in de 3de graad is de focus op sociaal overleg, de rol van vakbonden en werkgeversorganisaties en de werking van overlegorganen. Waar de 2de graad zich focust op het begrijpen en/of maken van de losse onderdelen (CV, contract, loonfiche), verschuift de focus in de 3de graad naar het systematisch beheren en registreren van deze gegevens in een professionele digitale omgeving zoals ERP (LPD 44 De leerlingen registreren personeelsgegevens en volgen individuele personeelsdossiers en het personeelsbestand op).
De klantgeoriënteerde marketingmix (4 C's) uit de 2de graad wordt in de 3de graad een instrument voor de marketingstrategie. Bij het ontwikkelen van een marketingstrategie dient een onderneming een keuze te maken: kiest ze voor een klantgerichte strategie of eerder marktgerichte strategie of combineert ze elementen uit beide denkpistes? In de 3de graad illustreren leerlingen hoe een onderneming haar marketingmix samenstelt op basis van haar marketingstrategie. Leerlingen verwerven daarvoor eerst inzicht in een aantal marketingprincipes- en concepten. De focus verschuift naar online tactieken zoals SEO, SEA en contentmarketing, waarbij instrumenten zoals de persona en de customer journey worden ingezet om de klantinteractie te verfijnen.
De leerlijn kan gebruikt worden als werkdocument binnen de vakgroep om een schooleigen leerlijn uit te werken. De extra duiding en voorbeelden bieden inspiratie om leerdoelen doelgericht te realiseren en de afstemming tussen collega's te versterken.
Hieronder vind je een mogelijke werkwijze om hier samen als vakgroep mee aan de slag te gaan.
Deel ervaringen
Bespreek met collega's de realisatie van leerplandoelen in de 2de en 3de graad.
Je kan stil staan bij vragen zoals
Vergelijk en stem af
Vergelijk de aanpak in de verschillende graden en onderzoek hoe deze beter op elkaar kunnen aansluiten. Welke afspraken maak je over
Deze afspraken kan je in het werkdocument (schooleigen leerlijn) opnemen en zodoende een schooleigen leerlijn uitwerken.
Plan een vervolgoverleg om
Het Word-document "Schooleigen leerlijn".
