Elke leraar geschiedenis staat regelmatig voor dezelfde vraag: welke thema’s zal ik dit schooljaar gebruiken om leerlingen tot historisch denken te laten komen?
Sommigen van ons werken met een methode, maar beseffen dat deze niet gemaakt zijn om van kaft tot kaft te behandelen en moeten dus hoofdstukken schrappen. Misschien vind je dat er een onderwerp ontbreekt en voeg je dat zelf toe aan het materiaal van de methode. Andere collega’s schrijven hun eigen cursusmateriaal. De start van een nieuw schooljaar is het ideale moment om ook daar te reflecteren over de vraag of de thematische keuzes die je in het verleden maakte nog steeds de juiste keuzes zijn.
In elk leerplan geschiedenis staat in krachtlijn 2 een leerplandoel dat richting geeft aan je keuzes:
Eerste graad
Tweede graad (alle finaliteiten)
Derde graad (alle finaliteitein)
De leerlingen lichten kenmerken toe van de maatschappelijke domeinen voor samenlevingen uit de prehistorie, het oude nabije oosten en de klassieke oudheid.
De leerlingen lichten kenmerken toe van de verschillende maatschappelijke domeinen voor westerse en niet-westerse samenlevingen uit de middeleeuwen en de vroegmoderne tijd.
De leerlingen lichten kenmerken toe van de verschillende maatschappelijke domeinen voor westerse en niet-westerse samenlevingen uit de moderne en de hedendaagse tijd.
Onder dit leerplandoel staat in elk leerplan een opsomming van begrippen die je kan behandelen om de leerplandoelen te realiseren. Deze begrippen geven je inspiratie om je historische thema’s te selecteren.
Er zijn echter ook enkele aandachtspunten bij deze lijst.
- Deze lijst is niet exhaustief. Je mag deze begrippen behandelen, maar het is zeker niet de bedoeling deze lijst te herleiden tot een afvinklijstje.
- Ook al is het leerplandoel voor alle finaliteiten in de tweede en derde graad op dezelfde manier opgebouwd, de begrippen die erbij staan zijn veel uitgebreider voor de leerplannen uit de doorstroomrichtingen dan in de dubbele finaliteit.
- De begrippen worden in het leerplan opgelijst per maatschappelijk domein. Zorg ervoor dat elk schooljaar ook elk maatschappelijk domein aan bod komt in de lessen. Dit is ook een duidelijke verwachting van de onderwijsinspectie. Van hen horen we dat er nog heel wat klassen zijn waar een heel schooljaar de focus op één domein ligt. Dit is erg jammer voor de leerlingen van wie de interesse vooral op een ander domein van de samenleving ligt. Zorg er daarnaast ook voor dat de interactie tussen de maatschappelijke domeinen duidelijk wordt voor leerlingen.
Recent vakdidactisch onderzoek van Karel Van Nieuwenhuyse (KUL) biedt enkele sterke handvatten om referentiekennis te selecteren. Zo schreef hij zestien historische sleutelvragen om het identificeren van historische referentiekennis te ondersteunen (Van Nieuwenhuyse, 2025). Deze zestien vragen zijn erg ambitieus, zeker voor leraren die slechts één lesuur geschiedenis per week mogen geven in een klas. Daarom werden deze vragen herleid tot vier richtinggevende vragen die je op elke historische periode kan toepassen:
Ten slotte is er in deze denkoefening ook een erg belangrijke rol weggelegd voor de vakgroep geschiedenis. De selectie van historische thema’s in een bepaald jaar moet aansluiten bij wat er op jullie school wordt aangeboden. Op die manier kan iedereen voortbouwen op referentiekennis die in de voorgaande jaren aan bod gekomen is en helpt het te weten wat er in de leerjaren na jou wordt behandeld om keuzes voor bepaalde thema’s te maken.
Meer lezen?
Van Nieuwenhuyse, K. (2025), What is worth learning in history education? The search for historical reference knowledge, International Journal of History Education and Culture, 46:47-73.
Van Nieuwenhuyse, K. (2025). Historisch leren denken: handboek geschiedenisdidactiek, Acco.
