Referentiekader voor kwaliteit van leven, wonen en zorg - inspiratie waardenkader

Het Referentiekader vormt de onderbouwing voor de professionele zorgrelatie in ons leerplan. Hierbij is een waardenkader richtinggevend en dienen deze waarden als leidraad in wat we doen en beslissen, waarbij waardigheid vooropstaat als basiswaarde. We zoomen in op dit waardenkader, met inspirerende lesideeën, opgebouwd vanuit het kader 'lessen met effect'.

Visualisatie van het Referentiekader 'Samen mens, hier en nu'

sla link op in klembord

Kopieer

Beelden kunnen leerlingen helpen om het Referentiekader beter te begrijpen en zijn mogelijk ondersteunend bij het aanleren en aanwenden van dit Referentiekader in lessen uit verschillende rubrieken van het leerplan. Ter inspiratie hebben we zelf een beeld door AI (chatgpt) laten ontwerpen. Dit maakt duidelijk hoe je het waardenkader begrijpt binnen het volledige Referentiekader.

Inspirerende link tussen de lesideeën en de leerplandoelen

sla link op in klembord

Kopieer

Lessenreeks: Inzoomen op de kernwaarden uit het Referentiekader Samen mens, hier en nu.
Einddoel: De kernwaarden als aspect van een professionele zorgrelatie toelichten en handelen vanuit deze kernwaarden.
Mogelijke leerplandoelen:

  • LPD 14 De lln lichten aspecten van een professionele zorgrelatie met de cliënt en zijn omgeving toe. 
    De kernwaarden uit het referentiekader kan je als aspect beschouwen van een professionele zorgrelatie
  • LPD 20 De lln lichten het professioneel agogisch handelen toe op het vlak van ondersteunen van het psychosociaal welbevinden; het bevorderen van empowerment en zelfredzaamheid; het omgaan met diversiteit; educatieve ondersteuning; het creëren van een stimulerende en compenserende omgeving
  • LPD 1: De lln handelen belevingsgericht vanuit een holistische, dynamische en emancipatorische mensvisie met aandacht voor het opbouwen van een professionele zorgrelatie
  • LPD 5: De lln werken binnen een cliëntgerichte zorgrelatie professioneel samen met de cliënt en zijn netwerk rekening houdend met het communiceren; het ondersteunen van psychosociaal welbevinden; het bevorderen van empowerment en zelfredzaamheid
  • ...

Inspiratie voor de beginfase van de les

sla link op in klembord

Kopieer

Idee 1: woordenwolk in de zorg

sla link op in klembord

Kopieer

  • Verdeel de klas in groepen.
  • Geef elke groep een woordenwolk om te brainstormen over ‘waarden in de zorg’.
  • Laat elk groepje hun woordenwolk voorstellen.
  • Interessant om na/tijdens de lessen over de 10 kernwaarden, de woordenwolken te vergelijken met de kernwaarden uit het referentiekader.

Idee 2: wat is de eerste link die je maakt met zorg?

sla link op in klembord

Kopieer

  • Verspreid in de klas een aantal foto’s ‘uit de zorg'.
  • Laat elke leerling een foto nemen en vraag aan welke waarde ze deze foto zouden koppelen.
  • Opnieuw is het hier interessant om de antwoorden na een tijd te vergelijken met het waardenkader uit het Referentiekader. Welke hadden de leerlingen zelf al expliciet benoemd?  
  • Interessante sites:
    • https://nl.freepik.com/fotos/zorg
    • https://www.freeimages.com/nl/search/zorg
    • https://zorginbeeld.be/fotogalerij-mensen/ o …
    • Dit kunnen ook andere beeldkaarten zijn (bijvoorbeeld uit Beeld&Box) die geen expliciete zorgbeeltenis hebben 

Inspiratie voor de middenfase van de les

sla link op in klembord

Kopieer

Idee 1: mastermind om de abstracte begrippen aan te leren

sla link op in klembord

Kopieer

  • Verdeel de klas in een aantal groepen.
  • Hang de omschrijving van de kernwaarden uit (visueel - ideaal doe je dit alle 6 naast elkaar).
  • Elke groep krijgt een aantal pakketjes van 6 kaartjes.
    • Elk kaartje bevat een kernwaarde.
    • Per ronde gebruikt de groep 1 pakketje kaartjes.
    • Doel: in zo weinig mogelijk ronden de correcte match gemaakt te hebben tussen de verduidelijking van de waarden en de waarde (het begrip) op het kaartje.

  • Ronde 1 wordt gespeeld.
    • Elke groep krijgt (tegelijkertijd) x-tijd om de kaartjes in de goede volgorde te leggen.
    • Als de tijd op is, controleert de leerkracht. De controle gebeurt aan de hand van een feedbackblaadje, waarbij per ronde voor de groep duidelijk wordt gemaakt hoeveel kaartjes er juist lagen. Welk kaartje precies juist lag (de plaats) wordt niet meegedeeld.

Idee 2: kernwaardenbingo

sla link op in klembord

Kopieer

  • Iedereen krijgt een bingokaart. Of je verdeelt bingokaarten in kleine groepjes, wat het overleg over de kernwaarden bevordert (leren van elkaar).
  • Elke leerling of groepje leerlingen krijgt een andere versie van de bingokaart.
  • Wie heeft het eerst een volle rij? 

  • Leerlingen krijgen straks telkens een voorbeeld van een kernwaarde te zien/horen/lezen.
  • Ze beslissen bij welke kernwaarde het voorbeeld zou kunnen horen. Dit is echter vaak niet zwart-wit; denk goed na als leraar aan welke kernwaarden je de voorbeelden zou kunnen koppelen en aan welke zeker niet.
  • Klassikaal bespreken van de ideeën. Als leraar bepaal je welke kernwaarde gekleurd mag worden op de kaart 
  • … Doe dit zolang je zelf wil (bv. tot iemand een volle rij heeft; alle 10 de voorbeelden overlopen …).

Inspiratie: mogelijke voorbeelden bij de kernwaarden

  • Inleefoefening: toedienen van voeding (yoghurt)
    • De oefening kan bijvoorbeeld aansluiten bij de kernwaarde ‘autonomie’ 
    • Werk met een zorgverlener die de volgende instructie krijgt: Je moet jouw cliënt helpen met het eten van yoghurt. Creëer een situatie waarbij jouw cliënt absoluut geen inspraak krijgt en je hem ook maar enige vorm van zelfstandigheid ontneemt.
      Bijvoorbeeld: jij beslist om een slabbetje te dragen, jij beslist dat er yoghurt wordt gegeten, jij beslist de smaak, jij laat geen keuze om zelf te eten, je dient de yoghurt toe, jij bepaalt welke lepel gebruikt wordt, jij bepaalt het tempo, jij bepaalt of de mond wordt proper gemaakt, …
    • Werk met een cliënt die geen instructie krijgt Instructie
    • Werk met een observator
    • Belangrijk hier is de bespreking. Hoe heeft de zorgverlener dit ervaren? Hoe heeft de zorgvrager dit ervaren? Hoe zou dit beter kunnen?
    • De zorgverlener, cliënt en observator zijn niet op de hoogte van de gegeven instructies aan een ander 

  • Casusbespreking
    • De casus kan aansluiten bij de kernwaarde ‘welbevinden’, 'autonomie' ...
    • Je weet dat in het weekend Rik regelmatig bezoek krijgt en er dan ook graag verzorgd uitziet. Je maakt op vrijdag of zaterdagochtend tijd bij de zorgtaken om Rik te scheren. Je vraagt al aan Rik of hij zelf wat scheerschuim kan aanbrengen terwijl jij nog een aantal zaken opbergt in de kamer en dat hij maar moet roepen als het niet lukt. Je vindt het belangrijk dat het scheren gebeurt wanneer Rik aangekleed is en doet dit voordat je andere zorgtaken uitvoert; dus wanneer hij nog de pyjama aanheeft.
    • Je kan bij casussen zeker ook vragen hoe ook andere kernwaarden explicieter aanwezig zouden kunnen zijn. 

Idee 3: de handelingschallenge

sla link op in klembord

Kopieer

  • Je toont een foto, korte video, strip of beschrijving waarin nog kansen liggen in het handelen van de zorgverlener. Bijvoorbeeld, een begeleider komt een kamer binnen en zegt: “Kom, we gaan je wassen. Ik heb niet zoveel tijd vandaag.”
  • Opdracht: Maak het handelen van de begeleider beter vanuit de kernwaarden.
  • Leerlingen moeten heel concreet inoefenen in hun groepje:
      • Wat behoud je?
      • Wat verander je?
      • Wat doe of zeg je dan precies? Oefen!
      • Welke kernwaarden worden zichtbaar in jullie aangepaste handelen? Waaraan merk je dat? 
  • Bespreek klassikaal dan enkele groepjes.

Inspiratie voor de eindfase van de les

sla link op in klembord

Kopieer

Nodig een zorgverlener uit of koppel deze inzichten aan een bezoek aan een voorziening

sla link op in klembord

Kopieer

  • Welke kernwaarden heb je geobserveerd? Op welke manier?
  • In welke situaties werd de autonomie van de cliënt gerespecteerd? Hoe? Wanneer niet?
  • Op welke manier is er aandacht voor het welbevinden en een cliënt? Hoe? Wanneer lagen er hiertoe nog kansen?
  • Wanneer kwam een waarde onder druk te staan? 
  • ...

Reflecties na stage-ervaringen, bij terugkommomenten ...

sla link op in klembord

Kopieer

  • Laat leerlingen in een portfolio, verzamelmap, opdracht ... voorbeelden bijhouden van hoe ze waarden hebben gerespecteerd of dit bij collega's hebben gezien.
  • Focus in gesprekken bewust op het waardenkader: Wat zit goed? Wat wringt? Wat was moeilijk?

Bronnen

sla link op in klembord

Kopieer

  • Deze lesideeën zijn gebaseerd op het geven van ‘Lessen met effect’. Achtgrondinformatie vind je hier: https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/effectieve-didactiek/lessen-met-effect-inhoud
  • Dely, H., et al. (2018). Ik, jij, samen MENS. Een referentiekader voor kwaliteit van leven, wonen en zorg voor personen met dementie. Antwerpen: EPO
  • Vanderniepen, L. & van Damme, C. (2026). Samen mens, hier en nu. Een referentiekader voor kwaliteit van leven, wonen en zorg voor personen met dementie. EPO
  • Value-based ethics in care. Axel Liégeois. https://www.lannoocampus.nl/sites/default/files/books/issuu/9789401417051.pdf

×
Kijkt als...
Niveau
Regio
Kan ik je helpen?