Een historische kaart is een belangrijke bron van historische informatie, een noodzakelijke schakel in het historisch denken. Hoe gebruik je historische kaarten tijdens de geschiedenisles? Hoe leer je leerlingen om te gaan met historisch kaartmateriaal? Waar vind je historische kaarten?
1. Speel met de moeilijkheidsgraad van de kaarten, al naargelang je lesdoel. Je kan werken met:
2. Overleg zeker met de collega aardrijkskunde over het gebruik van (historische) kaarten. In de les aardrijkskunde wordt uitgebreid stilgestaan bij het leren werken met kaarten.
3. De beeldkwaliteit van een historische kaart is cruciaal. Kunnen de leerlingen alle informatie die ze nodig hebben uit de kaart afleiden? Zijn de gebruikte kleuren of afbeeldingen helder en duidelijk?
4. Welke taal wordt er gebruikt? Voorzie zeker duiding en ondersteuning bij Engelstalige of anderstalige kaarten.
Gebruik de didactiek van modelling of explicit teaching. Leer leerlingen grondig en aandachtig kijken. Leer hen de standaardelementen zoals de legende en de titel te herkennen, zodat ze een basis hebben om de historische kaart verder te analyseren.
Je kan leerlingen ook leren werken met modelvragen of een stappenplan. Hieronder vind je een voorbeeld.
Daarnaast kan je verschillende didactische werkvormen inzetten om leerlingen te leren kijken naar kaarten. Een aantal inspirerende voorbeelden
- Je kan de leerlingen een historische kaart laten zien, waarvan je de titel en de legende hebt verwijderd. Laat leerlingen zelf een titel of legende bedenken.
- Met de werkvorm ‘Vroeger of later’ kan je bijvoorbeeld verschillende bronnen aan de leerlingen bieden met de vraag ‘Waar plaats je de gekregen bronnen ten opzichte van de historische kaart?’ Met deze werkvorm combineer je de dimensies tijd en ruimte. Een variant van de werkvorm is door verschillende historische kaarten aan de leerlingen voor te leggen, die zij dan in chronologische volgorde moeten plaatsen en waarvan ze de verbanden kunnen benoemen.
- Laat leerlingen aan de hand van een historische stadskaart een historische stadswandeling ontwerpen, bijvoorbeeld langs plaatsen waar relevante gebeurtenissen hebben plaatsgevonden of waar zich belangrijke monumenten bevonden. Leerlingen kunnen bijvoorbeeld een wandeling uitwerken in het centrum van Brugge, Gent of Antwerpen door https://earth.google.com/web/ te gebruiken.
- Via de werkvorm ‘Croquis’ kan je leerlingen vragen om verworven informatie over een bepaald historisch onderwerp om te zetten in een informerende kaart. De leerlingen krijgen een lege kaart en duiden daarop met pijlen een bepaalde evolutie aan bijvoorbeeld. Bijvoorbeeld op het einde van een les(senreeks) over de Atlantische handel en slavernij.
Meer inspiratie vind je in:
Daan van Leeuwen e.a., Het grote geschiedeniswerkvormenboek. 100 werkvormen voor het PO en VO, Uitgeverij Van Gorcum, Assen, 2024.
Karel Van Nieuwehuyse (red.), Actief Historisch Denken. Krachtige werkvormen voor effectief geschiedenisonderwijs, Uitgeverij Van In, Wommelgem, 2025.
- De methodes voor geschiedenis integreren kwaliteitsvol kaartmateriaal. Je kan die historische kaarten gebruiken als contextinformatie, maar ook inzetten om leerlingen te leren analyseren in functie van historisch denken.
- Het is geen verplichting om te werken met een analoge of digitale historische atlas, maar voor de leerlingen kan het zeker een meerwaarde zijn.
- De klassieke schoolkaarten of (online) historische kaarten die geprojecteerd worden op een scherm zijn waardevol om de leerlingen kennis te laten maken met het kaartmateriaal, hen daarmee te leren werken door te modelleren en ze aan te moedigen er informatie uit te halen.
Online:
- TimeMap.org - Wereldgeschiedenisatlas
- Viabundus kaart 2 is een online wegenkaart van laatmiddeleeuws en vroegmodern Europa (1350-1650).
- Kaarten en Tekeningen | Nationaal Archief
- Kaarten en plattegronden - Rijksarchief in België
- Ga op ontdekking in het middeleeuwse Google Maps | historianet.nl
