Wij leven in een wereld die voortdurend onderscheid maakt tussen binnen en buiten. Onze wereld ziet maar al te vaak kinderen en jongeren achter prikkeldraad. Op de vlucht voor oorlog. Voor geweld. Voor armoede. Maar er bestaat ook andere prikkeldraad. Onzichtbare prikkeldraad. Prikkeldraad van vooroordelen. Prikkeldraad van kansenongelijkheid. Prikkeldraad van labels.

Prikkeldraad van verwachtingen die sommige kinderen en jongeren nooit lijken te kunnen waarmaken. Dit soort prikkeldraad staat niet aan landsgrenzen of rondom gebieden. Ze staat in scholen, in klaslokalen, op speelplaatsen. In hoofden, in harten. Daarom klinkt het werk van barmhartigheid uit Leeftocht van december -de vreemdelingen herbergen- vandaag zo actueel.

Herbergen is immers veel meer dan een deur openen. Het betekent: “Ik maak plaats voor jou”. “Ik wil jouw naam horen.” “Ik wil jouw verhaal horen.” “Ik wil geloven dat jij meer bent dan wat anderen over jou zeggen.” Want, achter elke gezicht schuilt een verhaal dat gezien wil worden.

Misschien is dat wel de essentie van onderwijs. Niet alleen vormen door leren en opvoeden, maar mensen zien. Werkelijk zien. Niet louter kijken naar punten, afkomst of wat (nog) ontbreekt.

Maar dieper kijken naar de mens. Want elke dag komen in onze scholen kinderen en jongeren binnen, die veel meer meedragen dan een rugzak. Sommigen dragen armoede en lege brooddozen mee. Anderen eenzaamheid. Angst. Verdriet. Gebroken vertrouwen. Een moeizame thuissituatie.

Zo verwoordt Welzijnszorg dit jaar haar adventscampagne. Die uitnodiging om achter elk gezicht het verhaal te willen zien, raakt de kern van ons pedagogisch handelen. Want onderwijs gaat niet alleen over leren, maar ook over ontmoeten. Elke dag bouwen we aan plekken waar kinderen en jongeren mogen ervaren dat ze ertoe doen, waar verschillen geen muren worden maar bruggen.

Welzijnszorg spreekt dit jaar over ‘een veilige plek’: “Elke dag stappen we voorbij mensen die geen veilige plek hebben om thuis te komen. Mensen die op straat leven, in tijdelijke opvang verblijven of voortdurend moeten zoeken naar een plek om te overnachten. We zien wel de plek waar ze slapen: een tent, een auto of matras, maar kijken weg van de mens zelf. Nochtans, juist daar staan we ‘oog in oog’ met de mens ‘die buiten staat’.”

Elke morgen opnieuw worden scholen geconfronteerd met kinderen die niet dezelfde kansen krijgen als anderen. Kinderen uit gezinnen waar zorgen groter zijn dan mogelijkheden. Kinderen die leven met armoede, eenzaamheid, angst of onzekerheid. Kinderen die te vaak horen wat ze niet kunnen en te weinig wat ze wel betekenen. Sommigen staan niet letterlijk buiten de schoolpoort, maar misschien staan ze wel buiten de vriendengroep. Buiten de klasdynamiek. Buiten de verwachtingen. Buiten de aandacht. Buiten de hoop die anderen voor hen koesteren.

Welzijnszorg helpt ons dit jaar zeggen: “We zien je wel.” Liefde kijkt niet weg. Zij veroordeelt niet. Zij ziet het kind | de jongere achter het verhaal en blijft geloven in wat kan groeien.

De Warmste Week werkt dit jaar rond een thema dat hier naadloos op aansluit: ‘Iedereen verdient een warme thuis.’ Een plek waar liefde, respect, veiligheid en geborgenheid vanzelfsprekend zijn.

Advent helpt ons bij het loslaten van de gedachte dat iedereen gelijke kansen heeft gekregen. Welzijnszorg en De Warmste Week vragen ons dat we onze blik telkens opnieuw zouden richten naar wat zich in de marge van het schoolgebeuren afspeelt. Daar legt God zich als een vondeling neer. Aan de rand. In de rand van de samenleving. In de persoon van de leerling die niemand lastigvalt, omdat hij al lang geleerd heeft onzichtbaar te worden. Daar wacht Hij ons op. Niet in de statistieken. Niet in de beleidsplannen. Niet in de kwaliteitsindicatoren. Advent daagt ons uit: we willen voor elk kind goed doen, en net daarom kunnen we niet voor elk kind gelijk doen.

Wil ons onderwijs, willen onze scholen plaatsen zijn ‘waar geen kind buiten staat’? Waar men zegt: “Hier is een veilige plek” en “We zien je écht”? Dan is inclusie geen bijkomende opdracht. Het is dé opdracht. Een inclusieve school probeert niet iedereen gelijk te behandelen. Zij probeert aan iedereen recht te doen. Dat is ook de beweging van het evangelie, die de bron vormt van onze ‘christelijke inspiratie’. Steeds opnieuw zien we hoe Jezus naar de rand trekt. Naar wie niet meetelt. Voor Hem is niemand verloren. Niemand is voor Hem te klein, te arm, te kwetsbaar of te mislukt. God komt als een vreemdeling. Hij is misschien wel ‘de eerste Vreemdeling’ die een katholieke school vanuit haar inspiratie moet weten te herbergen. En dan is de vraag: welke prikkeldraden van vooroordelen, angst, uitsluiting, geweld en onverschilligheid spannen wij rondom onze gastvrijheid? God zelf heeft de grens tussen binnen en buiten doorbroken door zich aan de zijde van de buitengeslotene te plaatsen.

Kerstmis is veel meer dan een verhaal over een geboorte. Het is de radicale openbaring van een God die weigert mensen uit te sluiten. De menswording is Gods definitieve keuze tegen elke vorm van exclusie. De menswording van Christus is in wezen een inclusieve beweging. God wordt niet mens in het abstracte. Hij wordt mens in kwetsbaarheid. Hij kiest niet voor uitzonderlijkheid maar voor nabijheid. Daarmee wordt elke pedagogische praktijk die mensen beoordeelt op prestaties, afkomst, mogelijkheden of gedrag fundamenteel bevraagd. Want als God zelf verschijnt in de gedaante van een kwetsbaar kind, dan wordt kwetsbaarheid geen tekort dat moet worden weggewerkt, maar een plaats waar het heilige zich kan openbaren. Wie naar de kribbe kijkt, ontdekt een God die zich niet identificeert met succes, prestaties of aanzien, maar met een kind zonder plaats.

Een inclusieve school is daarom veel meer dan een organisatorisch model. Het is een keuze van het hart. Het is geloven dat ieder kind een verhaal, een talent en een waardigheid heeft die gezien mogen worden. Het is weigeren om kinderen te reduceren tot een diagnose, een label of een probleem. Want uiteindelijk wordt de kwaliteit van een school niet alleen gemeten aan de resultaten van haar sterkste leerlingen. Ze wordt het meest zichtbaar in de manier waarop zij omgaat met haar kwetsbaarste kinderen. Daar wordt duidelijk wie wij werkelijk zijn. Daar wordt zichtbaar of wij écht geloven dat ‘geen kind buiten staat’ werkelijkheid moet en kan worden. Hier ligt misschien de diepste uitdaging van inclusie: niet de aanpassing van de leerling aan de school, maar de voortdurende bekering van de school tot de leerling.

Ook in onze samenleving staan kinderen achter prikkeldraad. Niet zozeer een prikkeldraad van ijzer en staal, maar een prikkeldraad van labels. Van verwachtingen. Van tekort(en). Van uitsluiting. Wij kunnen in onderwijs niet alle problemen van kinderen oplossen. Wij kunnen niet elk verdriet genezen. Maar wij kunnen wel alles doen wat mogelijk en haalbaar is – en binnen de grenzen van onze draagkracht - opdat geen kind alleen achter prikkeldraad blijft staan. Laat de advent daartoe een ideale tijd zijn. Dankjewel om elke vorm van liefde die werkt in barmhartigheid.