In de leerplannen Wiskunde voor de 2de en 3de graad A-finaliteit is een leerplandoel opgenomen over het interpreteren van grafieken, tabellen, diagrammen en (woord)formules (II-Wis-a LPD 5 en III-Wis-a LPD 4). We focussen in dit artikel op tabellen en diagrammen en geven een aantal voorbeelden.
Tabellen en diagrammen worden gebruikt om kwantitatieve en kwalitatieve gegevens voor te stellen. Het interpreteren van tabellen en diagrammen komt neer op het aflezen van informatie vanuit de voorstellingswijzen en het in verband brengen van die informatie met de betekenisvolle context die ze voorstellen. In sommige gevallen kan het voor het beantwoorden van een vraag nodig zijn om nog een kleine berekening (met functioneel gebruik van ICT) uit te voeren.
Gedurende de tweede en derde graad kan de complexiteit van de opdrachten worden verhoogd.
Verschillende factoren spelen hierbij een rol:
Tabellen met absolute en relatieve frequenties en de samenhang met diagrammen
Statistische gegevens worden vaak voorgesteld via tabellen. Ter illustratie: stel dat men aan de 20 leerlingen van een klas vraagt met welk vervoersmiddel ze naar school komen. Het resultaat van die bevraging kan worden samengevat via een tabel met absolute frequenties (aantallen of hoeveelheden) en met relatieve frequenties (percentages).
De kwalitatieve/categorische gegevens kunnen ook worden voorgesteld via een diagram, bv. een staafdiagram of cirkeldiagram. Je kan leerlingen vragen om het juiste diagram te selecteren uit een aantal mogelijkheden.
Informatie die van de bovenstaande tabel of diagrammen kan worden afgelezen:
In bepaalde tabellen worden geen frequenties of niet enkel frequenties weergegeven. Ook zo'n tabellen vallen onder het leerplandoel. Voorbeelden van contexten: kostprijzen van diensten of producten (bv. prijslijst van restaurant/winkel/abonnementen, offerte van bedrijf), scores van sportwedstrijden of rankings van sportploegen, reistijden van openbaar vervoer, weekplanning van taken, ingrediënten van recepten ...
Ook hier kunnen verschillende soorten vragen gesteld worden, gaande van vragen waarbij informatie moet worden afgelezen tot vragen die een kleine berekening vereisen (bv. totaalprijs bepalen op basis van prijslijst, ingrediënten bepalen voor een ander antal personen op basis van een recept of de reistijd bepalen op basis van een tabel met tijden).
Veel voorkomende soorten diagrammen zijn staafdiagrammen en cirkeldiagrammen, zie ook het voorbeeld over de vervoersmiddelen hierboven. Een ander voorbeeld: in het nieuwsbericht van VRT NWS over Vlaamse zeevissers wordt een staafdiagram gebruikt om de evolutie van de vangst van inktvis in de Noordzee te tonen (hiervoor had men ook een lijndiagram kunnen kiezen).
Er zijn nog veel andere soorten van diagrammen, bv. beelddiagram, histogram, strookdiagram, lijndiagram, infographic ... Het is niet nodig om een studie te doen van de verschillende soorten, wel dat leerlingen diagrammen die ze tegenkomen kunnen interpreteren. Op de websites van Statbel en Statbel junior zijn veel tabellen en diagrammen terug te vinden.
Informatie wordt soms op een misleidende manier weergegeven in voorstellingswijzen, bv. om informatie rooskleuriger voor te stellen dan in de werkelijkheid. Voorbeelden van misleidingen: ongepast schalen van de assen van grafiek, deel van een grafiek tonen of gegevens weglaten, toenames of afnames weergeven in absolute of relatieve frequenties. Onderstaande checklist is beschikbaar via lespakket misleidende statistiek.
