Hoe benoem je een gevoel waarvoor geen woord bestaat? En waarom heeft het Deens een woord voor gezellige geborgenheid (hygge), terwijl wij dat in het Nederlands met een hele omschrijving moeten uitleggen? Met het concept ontbreekwoorden ontdekken leerlingen dat talen anders naar de wereld kijken en dat taal veel meer is dan correcte woorden en grammatica. Deze les biedt een toegankelijke en motiverende insteek voor de basisoptie Moderne Vreemde Talen.
Dit lesidee ontstond vanuit het project Ontbreekwoord van Radio 1, waarin luisteraars woorden bedenken voor ervaringen waarvoor het Nederlands nog geen woord heeft. Daarnaast gaat de les verder met voorbeelden uit andere talen om zo gesprekken over taal, cultuur en betekenis op gang te brengen De les start met een kennismaking van het concept ontbreekwoorden (= woorden die eventueel wél bestaan in één taal, maar waarvoor andere talen geen equivalent hebben). Je kan dit concept vanuit verschillende materialen aanbrengen:
Een artikel uit Wablieft krant lezen/beluisteren
https://www.wablieft.be/nl/krant/mening/gehoord-ontbreekwoorden
Het grote ontbreekwoordenboek tonen en samen ontdekken
https://www.pelckmansuitgevers.be/het-grote-ontbreekwoordenboek.html
https://interactief.radio1.be/quiz/1516317_213/ontbreekwoordenboek.html
Op zoek gaan naar de betekenis van het ontbreekwoord van het jaar 2025 Sneukelspijt
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/12/09/sneukelspijt-het-ontbreekwoord-van-het-jaar-2025/
Je kan ook zelf meedoen met de klas, wat het meteen heel concreet en levensecht maakt via https://interactief.radio1.be/quiz/1664984_213/ontbreekwoord.html
Uiteraard kan je via RADIO 1 een fragment van het programma beluisteren.
Vervolgens verkennen leerlingen een aantal voorbeelden uit verschillende talen:
Hiervan zijn ook talloze voorbeelden online te vinden – daag de leerlingen voorbeelden te vinden of zélf aan te brengen vanuit verschillende thuistalen.
https://www.youtube.com/watch?v=jdUMNnlpkkU 5 words only in German
https://www.savingadvice.com/articles/2024/02/26/10131065_10-words-that-only-exist-in-the-english-language.html
De leerlingen gaan in gesprek over de betekenis van deze woorden en ontdekken hoe taal en cultuur met elkaar verweven zijn. Ze merken dat sommige ervaringen in bepaalde talen een naam krijgen, terwijl andere talen daarvoor een omschrijving nodig hebben.
In deze fase gaan leerlingen zelf aan de slag. Ze denken na over een gevoel, situatie of ervaring waarvoor volgens hen nog geen woord bestaat in het Nederlands, hun thuistaal of een andere taal die ze kennen. Vervolgens creëren ze in groepjes een nieuw woord en geven daarbij:
Als afsluiting verwerken ze hun woord in een fictieve sociale mediapost, geïnspireerd op berichten die ze kennen van Instagram, TikTok of andere online platforms. De post bevat het nieuwe woord, een korte definitie en een passende visuele voorstelling.
Deze opdracht kan leiden tot verrassende gesprekken over taal, cultuur en ervaringen uit de leefwereld van leerlingen.
