Bij de realisatie van de leerplandoelen bij de krachtlijn 'financieel en economisch bewust worden' spelen een aantal keuzes een rol: zie je de realisatie in samenhang met doelen van het gemeenschappelijk funderend leerplan? Kies je voor een projectmatige aanpak via (externe) workshops of gastlessen? In dit document zetten we een aantal overwegingen en suggesties om met deze leerplandoelen aan de slag te gaan op een rijtje.
De krachtlijnen vertalen zich in de opbouw van het leerplan, leerlingen worden financieel en economisch bewust. Financiële verantwoordelijkheid betekent dat leerlingen een kritische en ethische houding ontwikkelen als jonge consumenten die budgettaire keuzes moeten maken en inzicht verwerven in financiële producten. Leerlingen van de derde graad treden bijna toe tot de arbeidsmarkt. Kennis van basisrechten en -plichten en bescherming van werknemers maakt hen weerbaar in hun positie als toekomstig werknemer.
Situering 'financieel en economisch bewust worden' binnen het aanbod op de school
De leerplannen algemene vorming binnen de A-finaliteit (Maatschappelijke vorming, Nederlands, Engels, Frans en Wiskunde) vertonen een belangrijke samenhang.
De samenhang geldt vooral voor de levensechte en betekenisvolle contexten die gelijkaardig kunnen zijn bij de realisatie van de verschillende leerplannen.
De leerplandoelen van de krachtlijn 'financieel en economisch bewust worden' zijn inhoudelijk verwant met het leerplan Financieel-economische vorming uit de D- en D/A-finaliteit.
Leraren economie kunnen vanuit hun expertise een rol spelen bij de vormgeving, organisatie en uitwerking van projecten, workshops of gastlessen voor de realisatie van de leerplandoelen in MaVo.
Bij de realisatie van deze leerplandoelen spelen een aantal keuzes een rol.
Mogelijke keuzes over realisatie van de leerplandoelen in samenhang met het gemeenschappelijk funderend leerplan
Je kan linken leggen met leerplandoelen van de krachtlijn ‘geëngageerd en verantwoordelijk’. Deze krachtlijn kadert in het schoolbeleid dat betrekking heeft op aspecten zoals maatschappelijk engagement, ondernemingszin en burgerschapsvorming:
LPD 7 De leerlingen verwoorden hun eigen standpunt over maatschappelijke thema’s vanuit aangereikte informatie.
LPD 8 De leerlingen dialogeren geïnformeerd en beargumenteerd over maatschappelijke thema’s.
Contexten uit deze krachtlijn bieden kansen om met leerlingen op een geïnformeerde wijze in dialoog te gaan of om hun eigen standpunt te verwoorden. Daarbij kan je denken aan sociaal-economische thema’s zoals sociale zekerheid, sociale onrechtvaardigheid of ongelijkheid.
Vanuit de krachtlijn ‘betekenisvol leren en kiezen’ leren leerlingen hun eigen leer- en keuzeproces in handen nemen. Zo doorlopen leerlingen bewust hun studie- of beroepskeuze (LPD 28). Het ondersteunen en voorbereiden van leerlingen op een verdere loopbaan kan je linken met LPD 13 waarin de gevolgen van het werken met een arbeidsovereenkomst worden belicht.
Keuze voor de realisatie van deze leerplandoelen door middel van projecten, workshops of gastlessen
De keuze om (een aantal) gezamenlijke projecten of workshops uit te werken voor verschillende klassen of finaliteiten biedt kansen om leerlingen of leerlingengroepen over de finaliteiten of klasgroepen heen te laten samenwerken. Je kan ervoor kiezen om de coördinatie van de projectwerking toe te wijzen aan één leraar of meerdere leraren die de leerlingenevaluatie ook opvolgen.
Je kan overwegen om projecten waar de school jaarlijks op inzet te koppelen aan de realisatie van deze leerplandoelen. Bijvoorbeeld:
Dergelijke projecten creëren mogelijkheden om thema’s zoals (inkomens)ongelijkheid, sociale onrechtvaardigheid, herverdeling en arbeidsrechten onder de aandacht te brengen en te koppelen aan de realisatie van LPD 13 (arbeidsovereenkomst) en LPD 15 (impact van de overheid op de samenleving). De YOUCA action day biedt kansen voor leerlingen om te onderzoeken op welke manier hun werkgever aandacht besteedt aan veiligheid en welzijn op de werkvloer, welke arbeidsovereenkomsten gangbaar zijn in de onderneming… Zo kan je vanuit concrete contexten met LPD 14 aan de slag gaan om de verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid bij een schadegeval toe te lichten.
Een workshop biedt kansen om op een interactieve manier aan leerplandoelen te werken. Een workshop kan je op school organiseren, voor grotere groepen kan je werken met een carrouselsysteem. Bij de uitwerking kan je denken aan een educatief spel (bv. Budget aan Zet, stellingenspel rond omgaan met geld), een quiz (bv. Kredieten, Belastingen, Beleggen) of een simulatietool (Budgettool XL, Spaarcalculator, WAKOSTA?!-budgetapp). De voorbereiding van dergelijke workshops kan met behulp van (gratis) online materiaal, zoals de lesfiches van Wikifin-school.
Een workshop kan ook buiten de school, denk aan interactieve tentoonstellingen. Voorbeelden:
Wikifin lab (Wikfin, Brussel);
Mysterie van financiën (Bellevue museum, Brussel).
BudgetInZicht biedt interactieve tentoonstellingen rond budgetbeheer aan, afhankelijk van de regio:
Heel wat hogescholen en universiteiten hebben een aanbod voor financiële en economische bewustwording in het secundair onderwijs. Afhankelijk van de ligging van de school kan je hierop inspelen.
Een gastles kan een leuke manier zijn om leerlingen kennis te laten maken met financiële en (sociaal)economische thema’s. Zo kan je een financieel of verzekeringsexpert uitnodigen om leerinhouden met betrekking tot sparen, beleggen en verzekeren op een gepassioneerde manier in de klas te brengen.
Je kan intekenen op initiatieven die Vlaanderenbreed worden aangeboden:
Get a teacher (KBC)
De toekomst verzeker(d)t (Federatie verzekeringen i.s.m. KdG hogeschool)
Je kan uit je eigen netwerk een gastspreker contacteren en samen een les uitwerken die aansluit bij één of meer leerplandoelen voor de krachtlijn 'financieel en economisch bewust worden'.
Aandachtspunten/reflectievragen bij de voorbereiding van een gastles:
Ook leraren economie kunnen een gastles rond een bepaald onderwerp verzorgen, denk aan de herverdeling van welvaart via sociale en fiscale maatregelen (LPD 15).
Ongeacht of je kiest voor een project(dag), gastles of workshop of samenspel van deze initiatieven is het zinvol om voldoende aandacht te besteden aan het ‘voor’ en ‘na’: Om je lessen verder te ontwikkelen en voor te bereiden met effectieve strategieën, biedt de visual 'Lessen met effect' ondersteuning.
Welke voorkennis is noodzakelijk en welke werkvorm(en) zet je in om de voorkennis te activeren bij de leerlingen? Laat je inspireren door de visual 'Lessen met effect'. Inspelen op de voorkennis van de leerlingen biedt kansen om te differentiëren.
Je hebt ook voldoende aandacht voor de eindfase van de les(senreeks): wat hebben leerlingen geleerd? Wat nemen ze mee? Op welke items moet je extra inzetten in functie van verdere evaluatie?
Leraren economie kunnen vanuit hun expertise een rol spelen bij de vormgeving, organisatie en uitwerking van projecten, workshops of gastlessen voor de realisatie van deze doelen.
Je kan dit project kaderen in het initiatief ‘De week van het geld’ van Wikifin dat telkens in het voorjaar plaatsvindt (maart). Leerlingen van de derde graad kunnen deelnemen (per klas) aan de online quiz op de Wikifin-website. Deelname kan op een vrij te kiezen moment in de voorziene week. Voor meer informatie (welke thema’s aan bod komen, soort vragen...) kan je vorige edities en bijhorende lesfiches raadplegen (Wikifin-school).
Met dit project werk je aan de realisatie van LPD 11 (budgettaire keuzes), LPD 12 (sparen en beleggen) en LPD 14 (verzekeringen).
Praktisch:
Inhoud:
Praktisch
Inhoud:
Alternatieven:
Je kan een interactieve opdracht koppelen aan het gastcollege die leerlingen in groepjes oplossen en kort presenteren. Of je organiseert een korte quiz (bv. Kahoot).
Evaluatie:
Vanuit het gemeenschappelijk funderend leerplan leren leerlingen hun leer- en keuzeproces in handen nemen. Het is belangrijk om leerlingen voor te bereiden op een verdere loopbaan (studies of beroep) en hen daarbij ook te wijzen op de gevolgen van het intreden op de arbeidsmarkt en dus de eerste arbeidsovereenkomst.
Vanaf 15 jaar is studentenarbeid toegestaan en ondertekenen veel jongeren hun eerste studentenovereenkomst. Je kan leerlingen in groepjes laten nadenken over hun eerste werkervaring als jobstudent. Dat kan aan de hand van een aantal richtvragen. Bijvoorbeeld: Waarom werd er een arbeidsovereenkomst opgesteld? Wat waren de belangrijkste rechten en plichten van de werkgever en jobstudent? Op welke manier werd ingezet op welzijn en veiligheid op het werk? Welke factoren speelden een rol bij het bepalen van het brutoloon en welke inhoudingen waren van toepassing? Vanuit elk groepje worden kort de antwoorden/bevindingen gepresenteerd.
Aansluitend kan een leraar of gastlector inzoomen op aspecten zoals basisrechten en -plichten van werknemer en werkgever, bescherming van werknemers, de loonbrief en de verschillen tussen de afhoudingen van een student met die van een werknemer. Dit alles om een realistisch beeld te schetsen van de inkomensverwerving na het afstuderen. Dit gegeven kan je linken aan LPD 15 waar sociale en fiscale maatregelen aan bod komen in het kader van het herverdelingsmechanisme.
Vanuit het gemeenschappelijk funderend leerplan leren de leerlingen geïnformeerd en beargumenteerd over maatschappelijke thema’s dialogeren. Contexten uit het leerplan bieden kansen om met leerlingen op een geïnformeerde wijze in dialoog te gaan. Vanuit LPD 15 (De leerlingen lichten toe hoe de overheid via inkomsten en uitgaven een impact heeft op de samenleving en ongelijkheid tracht te beperken) kan je denken aan sociaaleconomische thema’s zoals sociale zekerheid, sociale onrechtvaardigheid of ongelijkheid. Je kan een debat organiseren waarbij leerlingen zich informeren over deze onderwerpen en zich inhoudelijk voorbereiden om in dialoog te gaan met elkaar. Interessante bronnen en inspiratiemateriaal kan je terugvinden in bijlage.
In de downloads “3de graad MaVo Financieel en economische bewust worden” vind je een overzicht met interessante initiatieven en bijhorende linken.
