Mensenrechten zijn geen vaststaand gegeven. Ze ontstaan, groeien, komen onder druk te staan en moeten telkens opnieuw verdedigd worden. In een tijd waarin democratische waarden wereldwijd onder spanning staan en het vertrouwen in de rechtsstaat afneemt, wordt het onderwijs een cruciale plaats waar jongeren leren wat mensenrechten betekenen en waarom ze ertoe doen.
De Zweedse journaliste Erika Bjerström benadrukt in De democratie smelt als sneeuw voor de zon dat democratie geen gegeven is, maar een fragiel evenwicht dat slechts kan blijven bestaan wanneer burgers begrijpen wat er op het spel staat en bereid zijn verantwoordelijkheid op te nemen.
Internationale studies benadrukken het belang van burgerschapsvorming evenzeer. De OECD (2019) stelt dat onderwijs in mensenrechten en burgerschap essentieel is om democratische weerbaarheid te versterken en sociale cohesie te bevorderen, zeker bij jongeren die opgroeien in een complexe, diverse samenleving. Ook UNESCO benadrukt dat mensenrechteneducatie jongeren niet alleen kennis bijbrengt, maar hen ook helpt om kritisch te denken, respectvol in dialoog te gaan en verantwoordelijkheid op te nemen als actieve burgers.
Geschiedenisonderwijs speelt hierin een sleutelrol. Het biedt leerlingen de historische context om te begrijpen waarom mensenrechten zijn ontstaan, hoe ze juridisch verankerd werden en waarom ze vandaag opnieuw voor discussie zorgen. Tegelijk maakt het vak de brug tussen verleden en actualiteit zichtbaar. Het lesplan dat hieronder volgt, vertrekt vanuit dat uitgangspunt: mensenrechten niet als abstract begrip, maar als levende realiteit die dagelijks opduikt in het nieuws — en die elke leerling aanbelangt.
- Groepjes van 4 bouwen een woordweb rond mensenrechten op groot papier.
- Gebruik de VRT-link over Amnesty om leerlingen te laten benoemen welke rechten volgens hen bedreigd worden in 2025 ( Amnesty waarschuwt voor wereldwijde mensenrechtencrisis: "Trump zet hier een turbo op" | VRT NWS: nieuws)
- Elk groepslid schrijft in een andere kleur.
- Leerlingen lezen hetzelfde artikel per groep (of bekijken een video).
- Ze noteren individueel:
Mogelijke bronnen artikels:
- Nieuws | FIRM-IFDH
- Home - Tijd voor Mensenrechten
- Human Rights Watch | Defending Human Rights Worldwide
- Leerlingen motiveren welke mensenrechten in het artikel aan bod komen.
- In de centrale ruimte van de placemat wordt de gezamenlijke selectie van mensenrechten genoteerd.
Individuele opdracht: Welk mensenrecht raakt jou het meest en waarom (exit-ticket). Gebruik input vanuit de vorige lesfases.
Dit lesplan biedt een concrete en haalbare manier om mensenrechten en burgerschap een plaats te geven in de geschiedenisles. Met actuele bronnen, activerende werkvormen en ruimte voor dialoog sluit het aan bij de leerplandoelen en bij de leefwereld van jongeren. Zo wordt de geschiedenisles een oefenruimte waar democratische attitudes, vaardigheden en inzichten samenkomen.
